متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : علوم تربیتی

گرایش : تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش

عنوان :  تحلیل محتوایی مفاهیم و مضامین اخلاقی در قرآن کریم وکاربردهای آن در طراحی یک نظام تربیتی آموزشی

دانشگاه مازندران

دانشکده علوم انسانی و اجتماعی

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته علوم تربیتی

گرایش تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش

 

موضوع:

تحلیل محتوایی مفاهیم و مضامین اخلاقی در قرآن کریم وکاربردهای آن در طراحی یک نظام تربیتی آموزشی

 

استاد راهنما:

دکتر: حجت صفار حیدری

 

استاد مشاور:
دکتر: مهدی خبازی

زمستان 93

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چکیده:

این پژوهش به ‌مقصود تحلیل محتوای مفاهیم و مضامین اخلاقی در قرآن کریم و با هدف ارائه یک مدل از نظام اخلاقی تربیتی آموزشی بر اساس مفاهیم  اخلاقی قرآن انجام گرفته می باشد.

در این مطالعه برای مطالعه داده‌ها از روش توصیفی، تحلیلی و استنتاجی بهره گیری شده می باشد و سپس به روش کمی تفکیک و دسته بندی آیات، سنجش فراوانی واژگان کلیدی انجام شده می باشد و با فن تحلیل محتوای کیفی مضامین و مفاهیم، نقاط تمرکز و جهت گیری هر کدام از عبارات و آیات با بهره گیری از تفسیر المیزان استخراج شده می باشد.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد قرآن کریم به همه ی ابعاد اخلاق فردی، اجتماعی و زیست محیطی توجه دارد، پس برای دستیابی به اخلاقی صحیح و کارآمد، می توان از قرآن کریم الگو گرفت و همچنین اخلاقی کردن بشر ها از دغدغه‌های اصلی هر نظام تربیتی و آموزشی می باشد. بهتر می باشد که تربیت اخلاقی متناسب با  اهداف، مبانی و روش های برگرفته از دین مبین اسلام عرضه گردد که اصلی ترین هدف تربیتی آن قرب به خدا می باشد و مطابق با این آموزه ها، مبانی توحید، فطرت، اختیار، معرفت‌پذیری بشر تبیین گردید و با در نظر داشتن این مبانی روش های تربیتی تعیین شده شامل: روش حبّ عبودی، روش موعظه و نصیحت، روش الگوسازی با اظهار داستان و مثال، روش پرسش و پاسخ، امر به معروف و نهی از منکر، روش مواجه شدن با نتایج اعمال، روش تکلیف به اندازه توان، روش ایجاد انگیزه، روش تفکر و مطالعه، روش تشویق و تنبیه می باشد.

نتایج پژوهش حاکی از آن می باشد که با در نظر داشتن بیشتر و گسترده‌تر شدن موانع، راه تربیت اخلاقی مشکل تر شده می باشد که با الگوگیری از مفاهیم اخلاقی قرآن و اجرای راهکارهای درست تربیتی آن می‌توان به اهداف متعالی تربیت اخلاقی دست‌پیدا نمود.

واژگان کلیدی: مضامین اخلاقی، قرآن کریم، نظام تربیتی اخلاقی

فهرست

           عنوان                                                                                                      صفحه

فصل اول: کلیات پژوهش

1.1 مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 3

2.1 اظهار مساله…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 3

3.1 اهمیت و ضرورت مساله…………………………………………………………………………………………………………………… 6

4.1 اهداف پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………………. 7

5.1 سوالات پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………….. 7

6.1 تعریف اصطلاحات…………………………………………………………………………………………………………………………….. 8

1.6.1 اخلاق…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 8

2.6.1 قرآن ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 8

3.6.1 تربیت…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 8

4.6.1 نظام تربیتی…………………………………………………………………………………………………………………………………… 8

5.6.1 تربیت اخلاقی……………………………………………………………………………………………………………………………….. 9

فصل دوم: ادبیات و پیشینه پژوهش

1.2 مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 11

2.2 تعریف مفهوم اخلاق………………………………………………………………………………………………………………………… 11

3.2 دیدگاه ها و مکاتب موجود در مورد اخلاق …………………………………………………………………………………… 12

3.2. 1 اخلاق توصیفى……………………………………………………………………………………………………………………………. 12

3.2. 2 اخلاق هنجارى یا دستورى………………………………………………………………………………………………………… 13

3.2. 2. 1 دیدگاه‏ها و نظریات غایت‏گرایانه ………………………………………………………………………………………….. 14

3.2. 2. 1.1کورتالیسم …………………………………………………………………………………………………………………………. 14

3.2. 2. 1.2 اپیکوریسم…………………………………………………………………………………………………………………………. 15

3.2. 2. 1.3مکتب جرمی بنتام…………………………………………………………………………………………………………….. 15

3.2. 2. 1.4مکتب استوارت میل………………………………………………………………………………………………………….. 16

3.2. 2. 1.5مکتب کمال گرایی فریدریش نیچه………………………………………………………………………………….. 16

3.2. 2. 2 دیدگاه‏ها و نظریات وظیفه‏گرایانه…………………………………………………………………………………………. 17

3.2. 2. 2. 1 مکتب کانت……………………………………………………………………………………………………………………… 17

3.2. 3 فرا اخلاق…………………………………………………………………………………………………………………………………….. 17

3.2. 3 .1 طبیعت‏گرایی اخلاقی……………………………………………………………………………………………………………. 18

3.2. 3 .2 غیرطبیعت‏گرایی اخلاقی (یا شهودگرایی)………………………………………………………………………….. 18

3.2. 3 .3 غیر شناخت‏گرایی اخلاقی‏ (یاعاطفه‏گرایى)…………………………………………………………………………. 19

4.2 دیدگاه صاحب نظران در مورد اخلاق…………………………………………………………………………………………….. 19

5.2 دیدگاه صاحب نظران مسلمان راجع به اخلاق………………………………………………………………………………. 21

  1. 6 اخلاق دینی، دین، پشتوانه اخلاق…………………………………………………………………………………………………. 25
  2. 7 نظام تربیتی اخلاق قرآنی………………………………………………………………………………………………………………. 26

8.2 پیشینه پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………….. 28

1.8.2 پژوهش‌های انجام شده در داخل کشور……………………………………………………………………………………… 28

فصل سوم: روش شناسی پژوهش

1.3 مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 32

2.3 روش شناسی پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………… 32

3.3 جامعه آماری و نمونه………………………………………………………………………………………………………………………… 33

3 .4 ابزار جمع‌آوری داده‌ها……………………………………………………………………………………………………………………… 33

  1. 5 روش تجزیه و تحلیل داده‌ها……………………………………………………………………………………………………………. 34

فصل چهارم: یافته‌های پژوهش

1.4 .مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 36

2.4 پرسش اول پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………………….. 37

2.4. 1 مفاهیم و مضامین اخلاقی در قرآن کدامند؟……………………………………………………………………………. 37

1.2.4. 1 اخلاق فردی…………………………………………………………………………………………………………………………….. 37

1.1.1.2.4 خودشناسی …………………………………………………………………………………………………………………………. 37

2.1.1.2.4 کار و کوشش …………………………………………………………………………………………………………………………. 44

3.1.1.2.4 سلامت جسم و تن ……………………………………………………………………………………………………………. 47

1.2.4. 2 اخلاق اجتماعی………………………………………………………………………………………………………………………. 50

1.2.1.2.4 پدر و مادر…………………………………………………………………………………………………………………………….. 50

2.2.1.2.4 همسر……………………………………………………………………………………………………………………………………. 52

3.2.1.2.4 فرزندان…………………………………………………………………………………………………………………………………. 53

4.2.1.2.4 معلم و راهنما………………………………………………………………………………………………………………………. 56

5.2.1.2.4 شاگردان……………………………………………………………………………………………………………………………….. 56

6.2.1.2.4 ایتام………………………………………………………………………………………………………………………………………. 57

7.2.1.2.4 مستمندان و مستضعفان……………………………………………………………………………………………………… 61

8.2.1.2.4 همسایگان…………………………………………………………………………………………………………………………….. 64

9.2.1.2.4 دشمنان و مشرکان………………………………………………………………………………………………………………. 65

10.2.1.2.4 منافقین……………………………………………………………………………………………………………………………… 57

1.2.4. 3 اخلاق محیط زیست……………………………………………………………………………………………………………….. 68

1.3.1.2.4 طبیعت…………………………………………………………………………………………………………………………………. 68

2.2.4 پرسش دوم پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………… 72

1.2.2.4 مبانی هستی شناختی و بشر شناختی …………………………………………………………………………….. 72

3.2.4 پرسش سوم پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………… 76

3.2.4 .1 اهداف تربیت اخلاقی……………………………………………………………………………………………………………… 77

1.1.3.2.4 هدف کلی…………………………………………………………………………………………………………………………….. 77

2.1.3.2.4 اهداف جزیی………………………………………………………………………………………………………………………… 78

1.2.1.3.2.4 دستیابی به اخلاق فردی………………………………………………………………………………………………… 78

2.2.1.3.2.4 دستیابی به اخلاق اجتماعی………………………………………………………………………………………….. 78

3.2.1.3.2.4 دستیابی به اخلاق زیست محیطی………………………………………………………………………………… 79

2.3.2.4 مبانی تربیت اخلاقی………………………………………………………………………………………………………………… 80

1.2.3.2.4 توحید…………………………………………………………………………………………………………………………………… 80

2.2.3.2.4 فطرت ………………………………………………………………………………………………………………………………….. 81

3.2.3.2.4 اختیار……………………………………………………………………………………………………………………………………. 82

4.2.3.2.4 معرفت پذیری بشر……………………………………………………………………………………………………………. 83

3.3.2.4 شیوه‌های تربیت اخلاقی در قرآن…………………………………………………………………………………………… 84

1.3.3.2.4 روش حبّ عبودی……………………………………………………………………………………………………………….. 84

2.3.3.2.4 روش موعظه و نصیحت………………………………………………………………………………………………………. 85

3.3.3.2.4 روش الگوسازی با اظهار داستان و مثال………………………………………………………………………………. 86

4.3.3.2.4 روش پرسش و پاسخ…………………………………………………………………………………………………………… 87

5.3.3.2.4 امر به معروف و نهی از منکر…………………………………………………………………………………………………. 88

6.3.3.2.4 روش مواجه شدن با نتایج اعمال………………………………………………………………………………………….. 88

7.3.3.2.4 روش تکلیف به اندازه توان…………………………………………………………………………………………………….. 89

8.3.3.2.4 روش ایجاد انگیزه…………………………………………………………………………………………………………………… 90

9.3.3.2.4 روش تفکر و مطالعه……………………………………………………………………………………………………………….. 91

10.3.3.2.4 روش تشویق و تنبیه………………………………………………………………………………………………………… 92

فصل پنجم: بحث، نتیجه گیری و پیشنهاد‌ها

1.5  مروری بر یافته‌های پژوهش……………………………………………………………………………………………………………. 95

1.1.5  مرور یافته‌های پرسش اول…………………………………………………………………………………………………………. 95

2.1.5 مرور یافته‌های پرسش دوم………………………………………………………………………………………………………….. 96

3.1.5  مرور یافته‌های پرسش سوم……………………………………………………………………………………………………….. 97

2.5  بحث و گفتگو…………………………………………………………………………………………………………………………………… 99

3.5  محدودیت‌های پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………… 100

4.5  پیشنهادات پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………… 101

منابع

منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 104

منابع خارجی……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 105

فهرست جداول

عنوان                                                                                                             صفحه

جدول4-1 فراوانی شاخصهای اخلاق فردی……………………………………………………………………………………………. 70

جدول 4-2 فراوانی شاخصهای اخلاق اجتماعی……………………………………………………………………………………. 71

جدول 4-3 فراوانی شاخصهای اخلاق محیط زیست…………………………………………………………………………….. 71

. مقدمه

قرآن، بی شک کتاب بزرگ اخلاقی می باشد و یکی از اهداف اصلی اش اصلاح و تکامل اخلاق بشر می باشد،    آموزه های نظری وعملی این کتاب آسمانی، که سندی الهی و گنجینه ی معارف و اخلاق می باشد، نظامی     می سازد که در آن، هرکس به بشر کامل اخلاقی تبدیل می گردد.

 

2.1. اظهار مساله

اخلاق یکی از آموزه‌های دین می باشد که در جای‌جای زندگی بشر اهمیت فراوان دارد به طوری که تأثیر و اهمیت مکارم اخلاق در تعالی معنوی بشر‌ها بر هیچ‌کس پوشیده نیست .در اهمیت علم اخلاق می‌توان گفت که وجود بشر به گونه‌ای ضعیف و ناقص آفریده شده می باشد؛ به گونه‌ای که بایستی خود، ابعاد هستی خویش را شکل دهد و به کمک قدرت اندیشه و اراده خویش استعدادهای مختلفش را شکوفا سازد و به کمال لایق خود برسد. اخلاق، استعدادی می باشد که در وجود بشر نهفته می باشد و برای آنکه بشر به کمال لایق خود برسد، بایستی این جنبه از وجودش را نیز شکوفا سازد.(امید، 1381: 166)

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد:سلامت عمومی و بررسی عوامل فشارزا دانشجویان مقیم خوابگاه

اخلاق که با چگونگى رفتار و حالتهاى اختیارى بشر سروکار دارد، همواره جاذبه ویژه‏اى براى او داشته می باشد و آدمى به دیده تکریم در آن نگریسته می باشد.

نهاد اخلاقى زندگى بشر، اساس و پایه تشکیل اجتماع و ظهور تمدنهاى بشرى می باشد. حرمت اخلاق چنان می باشد که حتى کسانى هم که خود به زیور اخلاق آراسته نیستند، آراستگان به فضایل اخلاقى را با دیده عزت مى‏نگرند و شان آنها را والا مى‏دانند.

جذبه و دلربایى اخلاق، اگر از چشم‏انداز قرآنى به آن نگریسته گردد، دوچندان خواهد گردید. زیرا قرآن آخرین کلام الهى با بشر می باشد و به اقتضاى این ویژگى، کامل‏ترین سخن را درمورد اخلاق اظهار کرده می باشد. فضایل اخلاقى از نگاه قرآن، صرفاً وسیله‏اى براى سامان‏دهى به رفتار این جهانى آدمى، به غرض نظم و انتظام دادن به زندگى او نیست، بلکه از آن مهم‏تر، چونان مصالح ساختمانى براى پى‏ریزى بناى حیات ابدى او به حساب مى‏آید. این توجه فرجام شناسانه به فضایل و الزامهاى اخلاقى، بر ارج و اهمیت آنها مى‏افزاید .

برای شناخت درست از نادرست در هر موضوعی به معیار و اندازه نیاز می باشد، روجوع به کتاب قرآن کریم که حاوی مفاهیم و مضامین بسیاری در هر زمینه، به ویژه اخلاق و خودسازی و هنجارهای رفتاری می باشد یک معیار و اندازه مناسب می باشد.

در روشنگری این نکته می توان به بعضی از آیاتی که در قرآن بر بعد اخلاقی، خواه فردی یا اجتماعی، خانوادگی، زیست محیطی و …  تاکید شده می باشد، تصریح نمود :

در بحث اخلاق فردی برای متخلق شدن به اخلاق الهی و در نتیجه رسیدن به قرب الی الله بحث خود شناسی و خودسازی فردی می باشد،خودسازی پرورش اخلاق پسندیده و محو رذایل ناپسند می باشد که اساس رشدِ شخصیت انسانی هر فردی را تشکیل می دهد. “کسی که خود را شناخت، خدای خویش را می شناسد. “[1]و همچنین کسب فضایل و مکارم اخلاقی در سایه ی ایمان به خدا و جهان آخرت (امانت، صداقت، وفاداری، درستکاری و……) و رعایت اصول بهداشت جسم تن می باشد اسلام کار کردن را از بزرگ ترین عبادت‌ها و وسیله‌ای برای تقرب به پروردگار شمرده می باشد. قرآن مجید کارکردن را با ارزش می‌داند و می‌فرماید: “و آن که نیست بشر را جزء آن که بکوشد.” [2]

بعد از اخلاق فردی مانند حق و حقوق هایی که در قرآن کریم بر آن تاکید شده، اخلاق اجتماعی می باشد. بشر موجودی اجتماعی می باشد بر همین اساس انسانها در جامعه نسبت به یکدیگر وظایف متقابل دارند و  به تعبیری دیگر، بر عهده خویش نسبت به افراد دیگر حقوق متقابل دارند. شناخت این حقوق و انجام آنها و مراعات دو جانبه، ضامن تصحیح روابط و سالم سازی معاشرت ها و زدودن کدورت ها و کاهش اختلاف ها و گله مندی هاست.(جوادی آملی،1391)

هنگامى که سخن از حق و حقوق افراد نسبت به یکدیگر به میان مى‏آید معمولا در ذهن افراد حق و تکلیف فرزندان نسبت به پدر و مادر، حقوق والدین نسبت به فرزندان، زن و شوهر نسبت به یکدیگر، همسایه ها نسبت به یکدیگر، حقوقی که معلم بر شاگردان و بالعکس دارد و مسؤلیت فرد در قبال همسایگان، ایتام و مستمندان و…، مواردى از این نمونه حق و حقوق متقابل که به عنوان اخلاق اجتماعی دانسته می گردد، تأثیر می بندد که اقدام به این وظایف، موجبات رشد و تعالی بشر در زمینه های مختلف می گردد. پیوند با خویشاوندان و نیکی به آنان بویژه پدر و مادر، از راه های مهم رشد و تعالی در همه زمینه ها  و تقرب به خدای سبحان می باشد[3] که پس از ایمان به خدا از با فضیلت ترین اعمال دینی بشمار می آید.[4] اهمیت رعایت حقوق والدین (پدر و مادر) در قرآن زیاد می باشد و در روایات نیز جزو با فضیلت ترین اعمال ذکر گردیده می باشد. ما به بشر وصیت کردیم نسبت به پدر و مادر نیکی کند. سخنی که آنها را برجاند بر زبان جاری نسازید و با آنها با تکریم سخن بگویید. [5]همانگونه که اسلام وظایفی را برای فرزندان، در قبال والدین مشخص نموده می باشد، والدین نیز وظایفی را در قبال فرزندان خود دارند که با رعایت حقوقی که اسلام معین نموده، فرزندان خود را در امر تربیت یاری نمایند. ای فرزند من به خدای بزرگ شرک میاور. زیرا شرک گناه بزرگی می باشد. ای فرزند نماز را بپا دار، به نیکی امر کن از زشتی و منکر باز‌دار. و صبر را پیشه خود نما. یکی دیگر از جوانب وظیفه مداری که در قرآن به آن ذکر گردیده تکریم به همسر می باشد که در جامعه اسلامی نیز دارای اهمیت ویژه ای می باشد. به‌گونه پسندیده و نیکو با زنان معاشرت کنید. [6](همان،58)

از آنجا که دین مبین اسلام کاملترین و آخرین دین الهی می باشد، بدون شک احکام و حقوقی کامل درمورد حیوانات و طبیعت نیز دارد که شاید کمتر به آنها توجه شده می باشد . بشر به عنوان اشرف مخلوقات در تمام ادیان آسمانی، از کرامت خاصی برخوردار می باشد و حقوق و تکالیف زیادی دارد . برطبق دیدگاه دین مبین اسلام و تعلیمات آن، اگر چه خداوند سبحان آن چیز که که درآسمان و زمین می باشد مسخر بشر قرار داده می باشد اما بشر فقط حق بهره گیری مشروع از اینها را دارد . دقت و تامل به مبانی ارزشی و اعتقادی محیط زیست در اسلام نشان می دهد که پیروان و باورمندان به این مکتب ارزشی در برابر حفاظت و صیانت از محیط زیست و کوشش برای پاک نگهداشتن و بهبود آن مسؤل و مکلف هستند و رعایت مسایل محیط زیستی نه تنها یک موضوع انسانی صرف بحساب میرود بلکه یک تکلیف شرعی و دینی نیز هست که تخطی از آن نافرمانی عیان در برابر دستورات خالق هستی و گناه محسوب میشود.آب و هوای سالم و زمین حاصلخیز موهبتی خدایی می باشد که تحصیل و نگهداری آن ضرورت زندگی می باشد. بفرموده قرآن: آب و خاک، ماده نخست آفرینش بشر اند[7]. بویژه آب که ماده نخست آفرینش هر موجود زنده در زمین و مایه حیات زمین می باشد.[8]  (جوادی آملی، 1391)

با در نظر داشتن آموزه های اخلاقی اظهار شده ، مساله اصلی مورد بحث در این پژوهش این می باشد که با در نظر داشتن آسمانی بودن دین اسلام و اهمیت قرآن کریم ونقش آن در زندگی بشر ها به مطالعه مفاهیم ومضامین اخلاقی بپردازیم و جهت هر چه بهتر شدن نظام آموزشی اخلاقی با بهره گیری از مضامین اخلاقی و اجتماعی دین آسمانی اسلام، پیشنهاداتی را ارائه دهیم.

تعداد صفحه : 114

قیمت : 14700تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***