گروه هنر و معماری

پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

رشته شهرسازی گرایش برنامه‌ریزی منطقه‌ای«M.SC»

 عنوان:

توانمندسازی سکونتگاه‌های غیر رسمی پیرامون کلانشهرها
(مطالعه موردی منطقه 19 شهر تهران)

 استاد راهنما:

آقای دکتر حسین کلانتری خلیل آباد

 استاد مشاور:

آقای دکتر محمد میره‌ای

 نیمسال اول 1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی گردد

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

***ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود می باشد***

متن کامل را می توانید دانلود نمائیدزیرا فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به گونه نمونه)

اما در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند موجود می باشد

چکیده

اسکان غیررسمی، از پیامدهای نامطلوب شهرنشینی در جهان معاصر می باشد که به ویژه در نتیجه صنعتی شدن شتابان و نابرابری‌هاى منطقه‌ای شکل گرفته و شهرها و خصوصاً کلا نشهرهاى کشور را با مسائل عدیده‌ای مواجه ساخته می باشد. طبق آمار ارائه شده در برنامه اسکان بشری سازمان ملل (2003) از هر سه نفر در جهان یک نفر در خلال 30 سال آینده، زندگی خود را در مناطق حاشیه شهرها و سکونت گاه‌های غیرقانونی طی می کند. این پژوهش به مطالعه علل شکل‌گیری سکونتگاه‌های غیررسمی در منطقه 19 شهر تهران می‌پردازد.آمارهای پایه‌ای داده‌ها مربوط به سال 1390 و پیمایش میدانی می‌باشد و جهت مطالعه و مطالعه بهتر بین خانوارهای نمونه اجراء گردید. اعتبار آزمون با کمک فرمول آلفای کرونباخ 62/0: α بدست آمد. روش پژوهش توصیفى- تحلیلى می باشد. جامعه آماری پژوهش کل خانوارهای موجود در محلات هدف بوده می باشد که با بهره گیری از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای 107 نفر انتخاب و پرسشنامه‌ها بین آنها توزیع گردید. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم افزار SPSS بهره گیری شده می باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که یکی از راهکارهای مهم و اصلی جهت ساماندهی و حل بسیاری از معضلات خانوارهای اسکان یافته، توانمندسازی ساکنان و احیای بافت کالبدی و ارتقاء فعالیت‌های اقتصادی، اشتغال‌زایی، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و افزایش درآمد می باشد. راهکار دیگری که می‌بایست مورد توجه مسئولین قرار گیرد بهسازی مساکن قابل تخریب می باشد که به علت عدم امکان تملک توسط ساکنین در آنها نیاز به مطالعه و اتخاذ روشی جهت بهبود اسکان در سکونتگاه‌های دارای مساکن درحال تخریب می باشد.

  واژگان کلیدی: شهرنشینی؛ اسکان غیر رسمی؛ توانمند سازی،منطقه 19 شهر تهران.

پیشگفتار

در ایران، از ابتدای سده اخیر، در پی رشد روابط و مناسبات سرمایه‌داری، موجبات تشدید فاصله شهر و روستا و درنتیجه مهاجرت بخشی از روستائیان به شهرها، تشکیل و گسترش فضاهای اسکان غیررسمی فراهم آمد. در بین شهرهای ایران، تهران جایگاه ویژه‌ای دارد؛ شکل‌گیری اسکان غیررسمی در بافت داخلی و بلافصل شهر تهران دارای سابقه‌ای طولانی می باشد. اما اسکان غیررسمی به عنوان پدیده‌ی گسترده و فراگیر کلان‌شهری در حواشی و پیرامون شهر تهران مربوط به تحولات سیاسی و اجتماعی– اقتصادی کشور در دهه‌های 1340 و بعد از آن می باشد؛ در مقطع پیروزی انقلاب اسلامی نیز به دلیل عدم ثبات سیاسی و امنیتی کشور، بعضی افراد به تصرف بعضی از زمین‌های واقع در محدوده داخلی و حواشی شهرها که فاقد مالکیت مشخص بوده یا مالکین آنها از کشور گریخته و غایب بوده‌اند و یا بر مشروعیت مالکیت آنها خدشه وارد بوده پرداختند و به ایجاد یک شبه مساکن آلونکی در آنها اقدام نمودند که در پی آن بر گستره اسکان اجتماعات غیررسمی کشور و مانند شهر تهران افزوده شده می باشد. علاوه بر طریقه مذکور در سه دهه اخیر نیز به جهت افزایش بهای خدمات و هزینه زندگی در کلان شهر تهران بخشی از جمعیت اقشار پائین ساکن در آن نیز به سمت حواشی و حومه‌های آن روی آوردند که بر گستره اسکان غیررسمی در سکونتگاه‌های اقماری کلان‌شهر تهران افزوده می باشد. این امر موجب مرحله‌ای جدید در شکل‌گیری اسکان غیررسمی در منطقه کلان‌شهری تهران شده می باشد.

پس اگرچه امروزه شهر تهران در داخل محدوده قانونی خود با پدیده اسکان غیررسمی گسترده­ای مواجه نیست اما از فضاهای اسکان غیررسمی پیرامون خود تاثیر می­پذیرد. از این رو هر چند پرداختن به موضوع فوق فراتر از حوزه مدیریتی شهرداری تهران به حساب می­آید، اما با در نظر داشتن شرایط موجود و اهمیت موضوع، لازم می باشد که شهرداری تهران با همکاری وزارت مسکن و شهرسازی و سایر دستگاه­های مرتبط، در این زمینه اقدام عاجل نماید. لازمه هرگونه تصمیم و اقدام به ساماندهی در خصوص اجتماعات مذکور، مستلزم مطالعه و شناخت دقیق و یکپارچه این اجتماعات می باشد که به راهبردها، سیاست­ها، الگوهای هنجاری و ساز و کارهای اجرائی مشخصی برای مدیریت شهری منتهی گردد. از آنجائی که تاکنون هیچ گونه مطالعه فراگیر و یکپارچه‌ای که ضمن جمع­بندی مطالعات پراکنده موجود و سوابق اجرائی ساماندهی این اجتماعات بتواند به هماهنگی راهبردی در این زمینه منتهی گردد، انجام نگرفته می باشد، اهمیت موضوع روشنتر می گردد. پس قبل از هر چیز بایستی طرح دقیق مطالعات ساماندهی اجتماعات مذکور تدوین و برنامه ساماندهی چنین سکونتگاه‌هائی با در نظر داشتن نتایج مطالعات کلیه ابعاد آن (زیست محیطی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، کالبدی، مسکن، مدیریتی و …) طراحی گردد.

با نگاهی به چگونگی فرآیند شکل‌گیری و سازماندهی منطقه 19 شهرداری تهران و نیز موقعیت جغرافیایی و تاریخچه تحولات کالبدی آن، به نظر می‌رسد مشکل اصلی اسکان غیررسمی در این منطقه، نیازمندی به افزایش جذب خدمات، امکانات، تأسیسات و تجهیزات شهری می‌باشد، پس مطالعه نظام توزیع مکانی اسکان غیررسمی در این منطقه ضروری به نظر می‌رسد و با در نظر داشتن موقعیت جغرافیایی منطقه(موقعیت مطلق ونسبی آن) یعنی قرارگیری در بستری طبیعی و کشاورزی در جنوب شهر تهران و قرارگیری در میان چهار بزرگراه مهم که حدود اربعه این منطقه را تشکیل می‌دهند امکان گسترش پدیده اسکان غیررسمی در حریم وسیع منطقه 19 هست و به دلیل اینکه این منطقه، بصورت سکونتگاه‌های خودرو بوده و در دوره زمانی 1366 تا به امروز بصورت یک منطقه شهرداری جذب شهر تهران بزرگ گردیده، با معضلات و معضلات توسعه شهری رو‌به‌رو بوده می باشد، پس مطالعه عوامل مؤثر بر ساماندهی آن نیز ضروری به نظر می‌رسد.

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات پژوهش

مقدمه.. 3

1-1- تعریف مسأله.. 3

1-2- پیشینه پژوهش.. 4

1-3- اهمیت پژوهش.. 6

1-4- اهداف پژوهش.. 7

1-4-1- اهداف کلان.. ….7

1-4-2- اهداف تبعی.. .7

سوالات پژوهش

1-5- فرضیه‌ پژوهش.. 7

1-6- روش انجام پژوهش.. 7

1-6-1- جامعه آماری.. 8

1-6-2- نمونه آماری.. 8

1-6-3- ابزار جمع آوری اطلاعات.. 8

1-6-4- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات.. 8

1-7- محدودیت‌های پژوهش.. 8

1-8- تعریف واژه‏ها و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی و عملیاتی)   8

1-8-1- اسکان غیر رسمی.. 8

1-8-2- ساماندهی.. 8

1-8-3- توانمندسازی.. 9

1-8-4- مشارکت.. 9

فصل دوم: مبانی نظری پژوهش

مقدمه.. 11

2-1- نظریه­های پیدایش سکونتگاه‌های غیررسمی   11

2-1-1- دیدگاه لیبرال.. 12

2-1-2- دیدگاه بنیادگرایی.. 12

2-1-3- جامعه گرایی.. 13

2-1-4- دیدگاه بوم شناسی.. 13

2-2- گرایش­های شهرنشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی   13

2-2-1- گرایشهای جهانی.. 13

2-2-2- گرایش­های شهرنشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی در ایران   18

2-3- ویژگی‌های اسکان‌های غیررسمی.. 20

2-4- علل پیدایش سکونتگاه‌های غیررسمی.. 21

2-4-1- عوامل ساختاری جامعه:.. 21

2-4-2- علل سازمانی:.. 22

2-4-3- فقدان سیستم‎های حمایتی و مشارکتی:.. 22

2-4-4- فعالیت‎های باندهای (مافیایی) نامشروع زمین.. 22

2-5- رویکردها و رهیافت‌های مداخله در اسکان­های غیررسمی   22

2-5-1- رویکردهای مداخله در اسکان‌های غیررسمی در قالب دیدگاه‌های مختلف   23

2-5-2- مطالعه تاریخی رویکردهای مداخله در اسکان‌های غیررسمی   30

2-5-2-1- مقطع اول (دهه 1960).. 30

2-5-2-2- مقطع دوم (دهه 1970).. 31

2-5-2-3- مقطع سوم (دهه 1980).. 33

2-6- فرآیند توانمندسازی.. 35

2-7- ساختار و ابعاد توانمندسازی.. 36

2-8- اهمیت مشارکت در برنامه‌ریزی شهری در راستای توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی.. 39

2-8-1- مشارکت توسعه‌ای.. 40

2-8-2- الگوی مشارکت ساکنین سکونتگاه‌های غیر رسمی.. 40

2-9- نتیجه­گیری و ارائه رویکرد نظری پژوهش.. 42

فصل سوم: روش­شناسی پژوهش

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : بهینه‌سازی مصرف انرژی در خانه‌های هوشمند با استفاده از رویکرد برنامه‌ریزی ریاضی

مقدمه.. 44

3-1- روش پژوهش.. 44

3-2- نوع پژوهش.. 44

3-3- جامعه آماری و نمونه آماری.. 44

3-4- تعیین حجم نمونه و روش نمونه گیری.. 45

3-5- شیوه و موقعیت انتخاب نمونه جهت پیمایش خانوار   46

3-6- روش اجرا و جمع آوری اطلاعات.. 46

3-7- روایی پرسشنامه پژوهش.. 46

3-8- روش آزمون و تحلیل های آماری.. 46

3-9ـ جمع­بندی .. 50

فصل چهارم: شناخت محدوده مورد مطالعه

مقدمه.. 52

4-1- موقعیت محدوده در شهر.. 52

4-2- مطالعات سیر تحول شکل­گیری بافت از لحاظ تغییرات کالبدی   55

4-2-1- سابقه تحولات و گسترش کالبدی منطقه 19.. 55

4-2-2- سیر تحول شکل­گیری بافت از لحاظ تغییرات کالبدی محدوده   56

4-3- سیر تحول شکل­گیری بافت از لحاظ تغییرات اجتماعی   59

4-4- سیر تحول شکل­گیری بافت از لحاظ تغییرات اقتصادی   60

4-5- مطالعات محیطی و محیط زیستی.. 62

4-5-1- اقلیم.. 62

4-5-2-توپوگرافی.. 65

4-5-3-زمین لرزه.. 65

4-5-4- مطالعه وضعیت فضاهای سبز و آلودگی سیمای محیط.. 67

4-6- مطالعه تحولات جمعیتی منطقه 19.. 71

4-6-1- مطالعه تحولات جمعیتی محدوده مطالعاتی.. 71

4-6-2- مطالعه تحولات جمعیتی حوزه فراگیر(منطقه19) سالهای 90-1375   72

4-6-3- مطالعه تحولات بعد خانوار در محدوده مطالعاتی.. 73

4-6-5- مبدأ مهاجرت ساکنین.. 74

4-6-6- مطالعه مدت اقامت مهاجرین در محل قبلی سکونت.. 75

4-6-7- مدت زمان سکونت (سابقه سکونت) ساکنین.. 76

4-6-8- توزیع مکانی اجتماعات غیررسمی  در محدوده قانونی منطقه 19   76

4-7 جمع­بندی .. 77

فصل پنجم: تجزیه و تحلیل اطلاعات

مقدمه.. 80

5-1- یافته‌های توصیفی پژوهش.. 80

5-1-1- مشخصات عمومی پاسخگویان.. 80

5-1-1-1- جنس.. 80

5-1-1-2- سن.. 81

5-1-1-3- تحصیلات.. 81

5-1-1-4- مدت اقامت در محل.. 82

5-1-2- سؤالات توصیفی مرتبط با فرضیه پژوهش.. 83

5-1-2-1- تمایل به ترک محل.. 83

5-1-2-2- مشارکت اجتماعی و ظرفیت سنجی.. 84

5-1-2-3- شبکه اجتماعی.. 85

5-1-2-4- تعامل اجتماعی.. 86

5-1-2-5- پیوندهای همسایگی.. 87

5-1-2-6- اعتماد اجتماعی.. 88

5-1-3- جمع­بندی و نتیجه­گیری از یافته­های توصیفی.. 89

5-2- یافته های استنباطی پژوهش.. 90

5-2-1- آزمون فرضیه اول.. 90

5-2-2- آزمون فرضیه دوم.. 92

5-2-2-1- شبکه اجتماعی.. 92

5-2-2-2- تعامل اجتماعی.. 93

5-2-2-3- مشارکت اجتماعی.. 93

5-2-2-4- اندازه اعتماد اجتماعی.. 94

5-2-3- آزمون فرضیه سوم.. 94

5-3- جمع­بندی.. 95

فصل ششم: نتیجه­گیری و ارائه پیشنهادات

مقدمه.. 97

6-1- نتایج پژوهش:.. 97

6-1-1- نتایج تئوریک.. 97

6-1-2- نتایج تجربی.. 98

6-1-3- ارزیابی مسائل و معضلات.. 99

6-1-3-1- مسائل و معضلات از دید اهالی ساکن در محل.. 99

6-1-3-2- مسائل و معضلات و امکانات از دید کارشناسان.. 100

6-2- ارائه راهبردها و سیاست‌های پیشنهادی.. 103

6-2-1- راهبردها و سیاست های مرتبط با مسکن.. 104

6-2-2- راهبردها و سیاست های مرتبط با مبحث اجتماعی ـ اقتصادی   104

6-2-3- راهبرد و سیاستهای مرتبط با مبحث کاربری زمین.. 104

6-2-4- راهبرد و سیاست های مرتبط با مبحث حمل و نقل.. 104

6-2-5- راهبرد و سیاست های مرتبط با مبحث محیط زیست.. 105

6-2-6- راهبردها و سیاست‌های مرتبط با مبحث مدیریت و مشارکت   105

4-3ـ جمع­بندی .. 106

             پیوست.. 107

  پیوست (شناسنامه سکونتگاه‌های غیر رسمی)

منابع وماخذ.. 108

 فهرست شکل­ها و تصویرها

تصویر شماره 4-1- مناطق شهرداری شهر تهران.. 66

تصویر شماره 4-2-نقشه محدوده منطقه 19.. 66

تصویر شماره 4-3- سیر تحول شکل­گیری بافت.. 66

فهرست جداول

جدول شماره 2-1: ترتیب زمانی اقدامات انجام یافته در خصوص توسعه سکونتگاه‌های شهری و اهداف و راهبردهای آن.. 17

جدول شماره 4-1: دامنه مقادیر شاخص طبقه بندی دو مارتن.. 64

جدول شماره 4-2:  نتیجه مطالعه خطرپذیری.. 66

جدول شماره 4-3: جمع‌بندی وضعیت محیطی محدوده.. 70

جدول شماره 4-4: تحولات تعداد خانوار در دوره 65-85 در محدوده مطالعاتی   71

جدول شماره 4-5 : تحول شمار جمعیت منطقه 19 تهران.. 72

جدول شماره 4-6 : اندازه رشد سالانه جمعیت منطقه 19 و شهر تهران 85-1359   72

جدول شماره 4-7: تحولات بعد خانوار طی 86-1365.. 73

جدول شماره 4-8: جمعیت محدوده به تفکیک گروههای سنی پنج ساله و جنس (1385)   73

جدول شماره 4-9 : مطالعه شهرهای مبدأ مهاجرین در محدوده مطالعاتی   75

جدول شماره4- 10: مطالعه اندازه اقامت مهاجرین در سکونتگاه قبلی   75

جدول شماره 4-11: مطالعه وضعیت قدمت سکونت در محدوده مطالعاتی   76

جدول شماره 5-1 : توزیع جنسی پاسخگویان.. 80

جدول شماره 5-2: توزیع سنی پاسخگویان.. 81

جدول شماره 5-3: توزیع پاسخگویان از نظر اندازه تحصیلات.. 82

جدول شماره 5-4: مدت زمان اقامت پاسخگویان.. 83

جدول شماره 5-5 : علت های عدم تمایل به ترک محل از سوی پاسخگویان   84

جدول شماره 5-6 : اندازه تمایل به مشارکت با دولت و شهرداری برای بهبود وضع محدوده.. 84

جدول شماره 5-7: اندازه اهمیت مسائل و معضلات محدوده از دید پاسخگویان   85

جدول شماره 5-8 : اندازه موانع موجود در مسیر فعالیتهای جمعی   85

جدول شماره 5-9: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص شبکه اجتماعی   85

جدول شماره 5-10: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص تعامل اجتماعی   86

جدول شماره 5-11: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص پیوندهای همسایگی   87

جدول شماره 5-12: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص اعتماد اجتماعی   88

جدول شماره 5-13: محل اقامت قبلی خانوار.. 90

جدول شماره 5-14: علت مهاجرت از شهر.. 91

جدول شماره 5-15: علت مهاجرت از مناطق اطراف.. 91

جدول شماره 5-16: علت مهاجرت از مناطق اطراف.. 93

جدول شماره 5-17: علت مهاجرت از مناطق اطراف.. 94

جدول شماره 5-18: نتایج آزمون فریدمن برای رتبه بندی روشهای حل معضلات سکونتگاههای غیررسمی از نظر مدیران شهری و کارشناسان ساکنین(، نگارنده،1390).. 95

جدول شماره 6-1: معضلات مطرح شده از سوی پاسخگویان بر اساس اولویت اول و دوم.. 99

جدول شماره 6-2: مسائل و معضلات و امکانات به دست آمده  در حوزههای مختلف در محدوده مورد مطالعه.. 100

فهرست نمودار

نمودار شماره 2-1 : چارچوب نظری ساماندهی سکونتگاههای غیررسمی(صرافی، 1381:4)… 11

نمودار شماره 2-2: نمای کلی طرح های خانه سازی دولتی، اراضی و خدمات، ارتقاء کیفیت سکونتگاه وطرح توسعه افزایشی به لحاظ نوع کارکرد (مأخذ: زمانی، 1379:111)… 36

نمودار شماره 2-3: هزینه‌های دولتی و اندازه سود در هریک از رویکردهای برخورد با سکونتگاه‌های غیررسمی از دهه 1990- 1950.. 38

نمودار شماره 2-4 : ساختار فرایند توانمند سازی.. 39

نمودار شماره 2-5: ابعاد توانمندسازی.. 40

نمودار شماره 2-6: تأثیر تفویض اختیارات بر توانمندسازی.. 40

نمودار شماره 2-7: تأثیر رضایت مبتنی بر عملکرد بر توانمندسازی   41

نمودار شماره 2-8: تأثیر غنی سازی کارکرد اجتماعی بر توانمندسازی.. 41

نمودار شماره 2-9: تأثیر مدیریت مشارکتی بر توانمندسازی.. 41

نمودار شماره 2-10:تأثیر تیم سازی (گروه سازی) بر توانمندسازی   41

نمودار شماره 2-11: تأثیر مشارکت بر توانمندسازی.. 42

نمودار شماره 2-12: الگوی کلی راهبرد توانمند سازی.. 42

نمودار شماره 4-3: هرم سنی و جنسی محدوده.. 79

نمودار شماره 5-1: توزیع سنی پاسخگویان.. 86

نمودار شماره 5-3: توزیع پاسخگویان از نظر اندازه تحصیلات.. 87

نموودار شماره 5-4: مدت زمان اقامت پاسخگویان.. 88

نمودار شماره 5-4: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص شبکه اجتماعی   91

نمودار شماره 5-5: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص تعامل اجتماعی   92

نمودار شماره 5-6: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص پیوندهای همسایگی   93

نمودار شماره 5-7: توزیع پاسخگویان بر اساس شاخص اعتماد اجتماعی   94

نمودار شماره 5-8: محل اقامت قبلی خانوار.. 96

تعداد صفحه :166

قیمت : 14700 تومان

 

 

***

—-

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***