(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

دانشگاه خوارزمی

دانشگاه خوارزمی پردیس بین الملل

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

در رشته جغرافیا و برنامه­ریزی شهری

 

عنوان پایان نامه:

تحولات جمعیتی شهر کرج

( با تأکید بر مهاجرت از سال 1375 تا 1390)

 

         بهمن 1393

چکیده

موضوع این پایان نامه شناخت تحولات جمعیتی کرج (با تأکید بر مهاجرت) می باشد. آگاهی از تحولات جمعیتی و شناخت ساختار، ابعاد و گستردگی فضایی آن در یک شهر، از ابزارهای مهم تصمیم گیری و برنامه ریزی شهری به شمار می رود.

 نتایج سرشماری سال 1390 نشان داد که شهر کرج بالاترین درصد متوسط رشد سالیانه شهری را در بین شش کلانشهر ایران دارا می باشد. این شهر به دلیل نزدیکی به تهران و دارا بودن فرصت های فراوان، جاذب درصد بسیاری از مهاجران در طی دهه های گذشته بوده می باشد.

 پس در این پژوهش بر آنیم تا با مطالعه تحولات جمعیتی شهر کرج از سال 1335 تا 1390 ، طریقه تأثیر مهاجرت در افزایش جمعیت این شهر به خصوص در 20 سال گذشته را تبیین و طریقه رشد جمعیت و مهاجرت را در آینده پیش بینی کرده و در انتها با ارائه پیشنهاداتی به ساماندهی پدیده مهاجرت در این شهر بپردازیم.

 

کلمات کلیدی: تحولات جمعیتی، طریقه مهاجرت، شهر کرج،  ویژگی های جمعیتی شهر کرج

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                 صفحه                                                                                                          

فصل اول: کلیات پژوهش…………………………………………………………1

مقدمه…………………………………………………………………………………………2

1-1  اظهار مسئله………………….……………………………………………………………3

1-1-1 سوالهای پژوهش…………………….………………………………………………..5

1-2  پیشینه پژوهش…………………………………………..…………………………………..6

1-3  اهداف خاص پژوهش…………………………………………………………………..                                                                9

1-4 اهمیت و ضرورت پژوهش……………………….……….……………………………..9

1-5 چارچوب نظری……………………..…………………………………….….……….10

1-5-1 مدل های جاذبه و دافعه………………….…………………………..…………….11

1-5-2 مدل راونشتاین………………….…………………………….….…………………12

1-5-3 مدل اورت اس. لی…………………..…………………….….……………………13

1-5-4 نظرات زیمپ و استافر.………………….……………………….………….……..14

1-5-5 نظریه لاوری و راجز……………….……….……….……………………………. 14   

1-5-6 نظرات اسکوتز و شاستاد……………………………………………….…………..15

1-6  روش پژوهش…………………..……………….…….………………………………..16

1-6-1 تعریف مفاهیم…………..…………….………………….…………………………16

1-6-2  الگوی پژوهش………..………………………….…………………………………17

1-6-3  جامعه آماری، روش گردآوری داده و روش تجزیه و تحلیل.……..…………..17

1-7  برنامه ریزی برای انجام پژوهش………..…………….………………….…………….17

1-7-1 تقویم زمانی……..………………………………………….…………………….…17

1-7-2 پشتیبانی و نیروی انسانی……..…………………………….…………………….…18

1-8 پیش بینی معضلات پژوهش…..………………………………..………………………18

فصل دوم: مفاهیم نظری……….……………………………….………………19

مقدمه…..………….…….……………….…………………………………………………20

2-1 انواع دیدگاههای مطالعات مهاجرتی………..………………………………………20

2-1-1 روانشناسی مهاجرت………………………………………..………………………21

2-1-2 جامعه شناسی مهاجرت……………………..……………………………………..22

2-1-3  نظریه وابستگی…..…….…………………………….……………………………22

2-1-4 نظریه کارکردگرایی…………………………….………………………………..23

2-1-5 نظریه تفاوتها……………………………….………………………………………24

2-1- 6 نظریه الگوی اقتصادی دو بخشی توسعه…………………………………………………25

2-1-7 مدل سرمایه گذاری انسانی و هزینه و فایده ……………………………………..25

2-1-8 نظریه اقتصادی مهاجرت تودارو.…………….……………………………………26

2-1-9 مدل شبکه ای……………………………………………………………………..27

2-1-10 مدل رفتاری……….……………………………………………………………..28

2-1-11 مدل سیستمی……………………………………………………….…………… 29

2-1-12 مدل وابستگی………..…….…………………………………………………… 30

2-1-13 نظریه محرومیت نسبی…………………………………………………………..31

2-2 مهاجرت در کشورهای جهان سوم ………………………………………………… 32

2-2-1 مهاجرت در آمریکای لاتین……………………………………………………..32

فصل سوم: کلیات محدوده مورد مطالعه…………………………….………..33

مقدمه……….………….……………………………………………………………………34

3-1 موقعیت جغرافیایی….. ……………………………………………………………….34

3-2 پیشینه تاریخی……………………………………………………………….………..36

3-3 وجه تسمیه……….……………………………………………………………………38

3-4 ویژگی­های طبیعی…………………………………………………………………….39

3-4-1 زمین­شناسی …………….………………………………………………………..39

3-4-2 توپوگرافی………………………………………………………….……………..39

3-4-3 گسل و زلزله…………………………………………………………………….. 41

3-4-4 خاک شناسی………………………………………….……………….………….42

3-4-5 ویژگیهای اقلیمی….…….……………………………………………………….42

3-4-6 باد………………………….………………………………………………………47

3-4-7 هیدرولوژی…………………………………………………….………………….48

3-4-7-1آبهای سطحی……………….………………….…………..………………….48

3-4-7-2 آب های زیرزمینی………………………………………………….…………48

3-5 پیشینه کلی تحولات و چگونگی گسترش منطقه.………….……………………………49

3-6 مطالعه ساختارکالبدی فعلی شهر کرج….……………………….…………………50

3-7 مطالعه ویژگی های کارکردی  شهرکرج………..……….………………………51

3-8 نتیجه گیری….…………………….………………………………..………………59

فصل چهارم: تحلیل جمعیتی محدوده مورد مطالعه…………………….….61

مقدمه……………………………………………….……………………….……………62

4-1 مطالعه جمعیتی شهرکرج از سال 1335 تا 1390………………………………..62

4-2 برآورد رشد خطی پیش بینی جمعیت شهر کرج  در سال 140073……………….

4-3 تحلیل توزیع جمعیت شهر کرج  به تفکیک جنس73…….……………..………..

4-4 تحلیل ساختار و ترکیب سنی جمعیت75……………………………………………

4-5 مطالعه وضع خانوار جمعیت شهرکرج77…………………………………………..

4-6 مطالعه وضعیت  سواد شهرکرج79………………………………………………….

4-7  وضعیت اقتصادی و فعالیتی شهر کرج ………………………………………….85

4-7-1 مطالعه ویژگی های اقتصادی جمعیت ………………………………………………..87

بارتکفل ناخالص شهرکرج در سال1385…………………………………………………..87

بارتکفل ناخالص شهرکرج در سال1390……………………………………………………….88

اندازه فعالیت عمومی در شهر کرج در سال 1385………………………………………….. 88

اندازه فعالیت عمومی در شهر کرج در سال 1390………………………………………….. 88

اندازه فعالیت در شهر کرج در سال 1385…………………………………………………….. 88

اندازه فعالیت در شهر کرج در سال 1390………………………………………………………88

بار تکفل در شهر کرج در سالهای 75، 85 و 90………………………………………………89

4-8 مراکز فعالیت …………………………………………………………………………………….93

4-9 تحلیل مهاجرت از سال 75 تا 90 در شهر کرج …………………………………………95

4-10ارزیابی خالص مهاجرت در یک دوره معین……………………………………………105

4-11 جمع بندی و نتیجه گیری……………………………………………………………………106

فصل پنجم: جمع­بندی، نتیجه­گیری  و پیشنهادات………………………………109

5-1 جمع بندی و نتیجه گیری……………………………………………………………………. 110

5-2 پیشنهادات………………………………………………………………………………………….117

منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………………..118

 

فهرست جداول

 

عنوان                                                                                                  صفحه                                                                            

جدول شماره (1-1):  نظریه ها و عوامل مهاجرت……………………………………………….15

جدول شماره (3-1): اشکال ناهمواری های منطقه ی کرج…………………………………..40

جدول شماره (3-2) : وضع جوی ایستگاه سینوپتیک کرج به تفکیک ماه در سال 90…44

جدول شماره (3-3):  بارش ماهانه ی ایستگاه سینوپتیک کرج (1385- 1354)………….46

جدول شماره (3-4) : تعداد کاربری های شهر کرج…………………………………………….53

جدول شماره (3-5): مساحت کاربری های شهر کرج………………………………………….54

جدول شماره (3-6): مطالعه نقاط قوت و اشکال ابعاد مطالعاتی شهر کرج به روش SWOT………………………………………………………………………………………………………57

جدول شماره (4-1): جمعیت بر حسب سن و جنس در کرج 1335………………………..63

جدول شماره (4-2): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار درمناطق شهری-روستایی کرج در سال 1345………………………………………………………………………………………..64

جدول شماره (4-3): جمعیت بر حسب سن و جنس در کرج 1345…………………………64

جدول شماره (4-4): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار درمناطق شهری-روستایی کرج در سال 1355………………………………………………………………………………………….65

جدول شماره (4-5): جمعیت بر حسب سن و جنس در کرج 1355…………………………..66

جدول شماره (4-6): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار درمناطق شهری-روستایی کرج در سال 1365…………………………………………………………………………………………..67

جدول شماره (4-7): جمعیت بر حسب سن و جنس در شهرستان کرج 1365………………67

جدول شماره (4-8): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار درمناطق شهری-روستایی کرج در سال 1375……………………………………………………………………………………………68

جدول شماره (4-9): جمعیت بر حسب سن و جنس در شهرستان کرج 1375………………69

جدول شماره (4-10): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار در مناطق شهری-روستایی کرج در سال 1385…………………………………………………………………………………………..70

جدول شماره (4-11): جمعیت بر حسب سن و جنس در شهرستان کرج 1385…………….70

جدول شماره (4-12):  تعداد جمعیت شهر کرج به تفکیک سن و جنس در سال 1385……………………………………………………………………………………………………………..71

جدول شماره (4-13): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار درمناطق شهری-روستایی شهرستان کرج در سال 1390………………………………………………………………………………72

جدول شماره (4-14): جمعیت برحسب سن ، جنس و وضع سکونت ( شهرستان کرج) 1390……………………………………………………………………………………………………………..72

جدول شماره (4-15) : نسبت جنسی جمعیت شهر کرج طی سالهای 1390 – 1335……………………………………………………………………………………………………………..74

جدول شماره (4-16): جمعیت شهر کرج به تفکیک گروههای عمده سنی طی سالهای 1390-1335……………………………………………………………………………………………………………..76

جدول شماره (4-17): تعداد و بعد خانوار شهر کرج طی سالهای 1390-1335…………….78

جدول شماره (4-18): جمعیت با سواد 7 سال به بالای شهر کرج به تفکیک جنس از سال 1335 تا 1365…………………………………………………………………………………………………………….81 جدول شماره (4-19) : جمعیت با سواد 6 سال به بالای شهر کرج به تفکیک جنس از سال 1375-1390……………………………………………………………………………………………………………. 84

جدول شماره (4-20): وضع اشتغال به تفکیک جنس در شهر کرج از سال 75 تا 90……..86

جدول شماره (4-21): شاخص های فعالیت و اشتغال در شهر کرج از سال 75 تا 90……..90

جدول شماره (4-22)‌: تحولات ترکیب اقتصادی جمعیت شهر کرج طی سال های 1375تا 1390…………………………………………………………………………………………………………….91

جدول شماره (4-23): ترکیب بخشی واحدهای فعالیت شهر کرج در سال 1385 ………..93

جدول شماره (4-24): ترکیب واحدهای فعالیت شهر کرج در سال 1390- 1385………..94

جدول شماره (4-25): مهاجران وارد شده طی 10 سال گذشته بر حسب سن ،جنس و آخرین محل اقامت قبلی نقاط شهری شهرستان کرج………………………………………………………..95

جدول شماره (4-26): وضع مهاجرت به تفکیک جنس در شهر کرج در سال 85………..97

جدول شماره (4-27): برآورد مهاجران وارد شده طی 10سال گذشته برحسب جنس ، سن و علت مهاجرت  شهر کرج 1385………………………………………………………………………………97

جدول شماره (4-28): تعداد مهاجرین وارد شده به استان البرز و شهرستان کرج 85-1375…………………………………………………………………………………………………………..98

جدول شماره (4-29): سهم مهاجرین وارد شده به شهرستانهای استان البرز از کل استان طی دوره 85 -1375……………………………………………………………………………………………………98

جدول شماره (4-30): تعداد مهاجرین وارد شده به شهرستانهای استان البرز بر اساس جنس، سن ومحل اقامت قبلی طی دوره 85 -1375…………………………………………………………….99

جدول شماره (4-31): تعداد مهاجرین وارد شده به شهرستانهای استان البرز بر اساس هدف مهاجرت طی دوره 85 -1375…………………………………………………………………………101

جدول شماره (4-32): مهاجران واردشده طی 5 سال گذشته برحسب جنس، سن ومحل اقامت قبلی شهرستان کرج 1390………………………………………………………………………………102

جدول شماره (5-1):  تعداد و نرخ رشد سالانه جمعیت شهر کرج در طول سالهای 1390 – 1335…………………………………………………………………………………………………………..116

جدول شماره (5-2):  جمع بندی  نرخ رشد سالانه شهر کرج و درصد مهاجران در افزایش جمعیت از سال 1375 تا 1390………………………………………………………………………….116

 

 

فهرست نمودارها                 

                                                  

عنوان                                                                                                  صفحه                                                                                                    

نمودار شماره (3-1): متوسط بارندگی ماهانه ایستگاه های سینوپتیک هواشناسی طی دوره آماری ایستگاه 1390………………………………………………………………………………………………..45

نمودار شماره (3-2): درجه حرارت ایستگاه سینوپتیک هواشناسی کرج طی دوره آماری ایستگاه 1390……………………………………………………………………………………………………………45

نمودار شماره (3-3): منحنی تغییرات وسعت و سال (1332-1385)………………………….52

نمودار شماره (4-1) : بعد خانوار شهر کرج طی سالهای 1390-1335……………………..79

نمودارشماره (4-2): درصد سواد در شهر کرج از سال 1375 تا 1390………………………84

نمودار شماره (4-3): بارتکفل به تفکیک سال از 1375 تا 1390………………………………90

نمودار شماره (4-4): وضعیت اشتغال در شهر کرج از سال 1375 تا 1390…………………92

نمودارشماره (4-5): وضع فعالیتهای اقتصادی شهر کرج ـ سال 1385……………………….93

نمودار شماره (4-6): مقایسه واحدهای فعالیت اقتصادی در شهر کرج از 1385 تا 1390………………………………………………………………………………………………………….95

نمودار شماره (4-7): هرم سنی مهاجران وارد شده به شهر کرج در سال 1375………….96

نمودار شماره (4-8): هرم سنی مهاجران وارد شده به شهر کرج در سال 1385…………100

نمودارشماره (4-9): محل تولد مهاجران به شهر کرج از سال 1375 تا 1390……………100

نمودار شماره (4-10): هرم سنی مهاجران وارد شده به شهر کرج در سال 1390……….103

نمودار شماره (4-11): تعداد مهاجران وارد شده به شهر کرج از سال 1375 تا 1390 به تفکیک جنس………………………………………………………………………………………………………..104

نمودار شماره (4-12): درصد مهاجران وارد شده به شهرکرج به تفکیک شهر و روستا از سال 1375 تا 1390………………………………………………………………………………………………104

 

فهرست نقشه­ها

 عنوان                                                                                                 صفحه                                                                               

نقشه شماره (3-1): تقسیمات استان البرز به تفکیک شهرستان در سال 1390…………….35

نقشه شماره (3-2): تقسیمات سیاسی شهرستان کرج…………………………………………….35

نقشه شماره (3-3): وضعیت توپوگرافی شهر کرج……………………………………………….40

نقشه شماره (3-4) : وضعیت گسل ها در حوزه شهری کرج…………………………………..41

نقشه شماره (3-5): دوره بندی گسترش تاریخی شهر از سال 1345 تا 1385………………49

 نقشه شماره (3-6): کاربری های وضع موجود شهر کرج……………………………………..50

 نقشه شماره (3-7): نقشه کالبدی شهر کرج………………………………………………………..51

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

پس از قرن هجدهم و ظهور انقلاب در صنعت، کاهش و اشکال در تولیدات کشاورزی به نفع تولیدات صنعتی و  تجاری، سبب مهاجرت مردم به شهرها، افزایش فشار جمعیتی به دلیل رشد پایه جمعیتی وکاهش زیرساخت ها و مشکلاتی همچون بیکاری،  فراوانی نیروی کار، ترافیک، کمبود مسکن و… دگرگونی عظیمی در نظام های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها همراه با توسعه شهرها و افزایش جمعیت،  بنیان زندگی جدیدی استوار گردید(شیعه، 1376 ،ص 17-19). پس باتوجه به این تغییرات گوناگون توجه دقیق به جمعیت وآثار آن روزبه روز ضروری تر می باشد (فرید، 1381(.

در مطالعه تحولات جمعیتی کشورهای پیشرفته صنعتی، توسعه شهرنشینی و در نتیجه، افزایش ضریب شهرنشینی و کاهش سهم مناطق روستایی از کل جمعیت ،  به عنوان طریقه طبیعی ناشی از فرایند صنعتی شدن و تغییر و بهبود شیوه های تولید پذیرفته شده می باشد. به تعبیری، لازمه تحول نظام تولیدی و دستیابی به توسعه صنعتی در هر جامعه ای، انتقال منابع مازاد نیروی انسانی از بخش کشاورزی به بخش صنعت می باشد. این امر با مهاجرت از روستاها به شهرها یا با تبدیل مناطق روستایی به شهرهای جدید قابل شکل گیری می باشد. در حالی که در کشورهای در حال توسعه و مانند در ایران، رشد شهرنشینی بیش از آنکه محصول صنعتی شدن و بهبود شیوه های تولید، چه در بخش کشاورزی و چه در بخش صنعت باشد، از علل رانشی موجود در مناطق روستایی و عوامل جاذبه شهری (مانند عدم تعادل های درآمدی به نفع مناطق شهری) اثر پذیرفته می باشد. از یک سو، در جریان مهاجرت از روستا به شهر،  بخش اعظم مهاجران را جوانان تشکیل می دهندکه این امر باعث سالخوردگی جمعیت روستایی (نیروی کار در بخش کشاورزی) شده، زمینه بروز مشکلاتی را فراهم خواهد آورد. از سوی دیگر، با در نظر داشتن اینکه انگیزه مهاجرت از روستا به شهر ، بهره مندی و دستیابی به امکانات بیشتر می باشد ، توجه مهاجران بیشتر به کلان شهرهایی می باشد که بنا به دلایلی مانند سیاست های نادرست تبدیل به کانون تمرکز امکانات و خدمات شده و همین امر باعث افزایش شدید تراکم در این شهرها و پیامدهای ناشی از آن شده می باشد.(همان)

 

 

1-1  اظهار مسئله

جمعیت به عنوان یکی از عناصر بنیادی در برنامه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به شمار می رود. بر این اساس آگاهی از چند و زیرا جمعیت و شناخت ساختار، ابعاد و گستردگی فضایی آن از ابزارهای مهم تصمیم گیری و برنامه ریزی به شمار می رود (مهدوی، 1373، 67)

شهرها پرجمعیت ترین سکونتگاه های انسانی هستند و به گونه معمول تفاوت های اساسی به لحاظ اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و در نهایت شکلی و کالبدی با روستاها دارند. بنا به نوع و اندازه خدمات قابل ارائه در شهر و شدت و اشکال عوامل جاذب شهری به خصوص کار و اشتغال، همواره بشر ها به شهرنشینی و اسکان در شهرهای بزرگ و مهم تمایل دارند. همچنین با وجود عوامل دافع در روستاها و نیز شهرهای کوچک و  روستاشهرها ، سیل مهاجرت به سوی شهرهای بزرگ روان می باشد. (همان،24)

در کشورهای در حال توسعه و مانند در ایران، مهاجرت از روستا به شهر در زمره مهمترین مسائل اجتماعی و اقتصادی به شمار می آید. این مهاجران هم در مبدأ و هم در مقصد، مسائل و مشکلاتی ازجمله بروز نابسامانی های متعدد ناشی از فشار بر منابع و امکانات محدود جوامع شهری، بیکاری و کم کاری، کمبود فضاهای زیستی و آموزشی، آلودگی هوا و محیط زیست، سالخوردگی و زنانه شدن نیروی کار کشاورزی، تخلیه روستاها و غیره را به وجود می آورند. (قاسمی اردهایی، 53:1387(

این مسئله به منزله تهی شدن مناطق روستائی از سرمایه های انسانی کارآمد می باشد و از نظر تقاضا برای ایجاد مشاغل شهری به مراتب مشکل تر و گران تر از مشاغل روستائی هستند، پس هزینه اشتغال زائی نیز افزایش می یابد و با در نظر داشتن شرایط مذکور می توان دریافت که مهاجرت عاملی مهم در شدت بخشیدن به نابرابری های ساختاری شهر نسبت به روستا می باشد.(قهاری، 1377: 69)

باتوجه به اهمیت این مسئله، دانشمندان زیادی به تحولات جمعیت و مهاجرت پرداخته اند. از مهمترین این افراد می توان به استارک، مایکل تودارو، راونشتاین و… تصریح نمود. استارک شخصی می باشد که نظریه ی محرومیت نسبی را مطرح کرده می باشد. بدین معنی که اگر بعضی خانواده ها درآمد بیشتری داشته باشند، خانوارهای فقیر هم به گونه نسبی و هم به گونه مطلق احساس محرومیت می کنند و انگیزه به مهاجرت به همان نسبت بالا خواهد رفت (نامه ی انجمن جمعیت شناسی ایران، 1386: 134)  مایکل تودارو مهاجرت شدت یافته از روستا به شهر را با بیکاری رو به تزاید در مناطق روستایی تبیین می دهد. فرضیه نمادین وی این می باشد که مهاجرت اکثرا پدیده ای اقتصادی می باشد و با وجود بیکاری در مناطق روستایی مهاجرت امری منطقی می باشد. راونشتین معتقد می باشد علت حاشیه نشینی را می بایستی در میان جذابیت های مناطق شهری و دافعه ها و عوامل بازدارنده محیطهای روستایی جستجو نمود. (تودارو، 1367:18)

 براساس سرشماری سال 1385، حدود 15844730 نفر یا 5/22 درصد از کل جمعیت کشور درشش نقطه شهری کشور تهران، اصفهان، تبریز، مشهد، کرج و شیراز تمرکز یافته‌اند. نتایج سرشماری سال 1385 نشان می دهد نزدیک به یک سوم یا 27 درصد مهاجران وارد شده به شهرها طی دهه 1385-1375 نیز توسط این شش کلانشهر جذب شده اند .(مرکز آمار، سرشماری سال 85)

با تأسیس استان البرز متشکل از چهار شهرستان کرج ، ساوجبلاغ ، نظرآباد و طالقان و 16 شهر در سال 1389، شهر کرج بعنوان مرکز استان  انتخاب و تعیین گردید . شهر کرج با دارا بودن 12 منطقه شهرداری از نظر موقعیت نسبی در غرب تهران واقع شده می باشد و از غرب به شهر کمالشهر، از جنوب به محمدشهر و مشکین‌شهر و از شمال به دامنه‌های جنوبی ارتفاعات البرز مرکزی شامل کوههای سیاهکلان، آتشگاه، ورزان و بیجه‌کوه منتهی می گردد. این شهر در مسیر راه‌آهن سراسری شرق به غرب کشور و جاده سراسری غرب کشور قرار گرفته می باشد.(سایت شهرداری کرج)

از نظر موقع ریاضی این شهر بین 35 درجه و 46 دقیقه تا 35 درجه و 51 دقیقه عرض شمالی و 50 درجه و 54 دقیقه تا 51 درجه و 3 دقیقه طول شرقی قرار گرفته می باشد. ارتفاع متوسط این شهر از سطح دریا 1321 متر می‌باشد.(همان)

نتایج سرشماری سال 1390 نشان داده که کلان شهر کرج بالاترین درصد متوسط رشد سالیانه شهری را در بین شش مترویل تهران ، مشهد ، اصفهان ، تبریز، کرج و شیراز داشته می باشد . ضمن آنکه متوسط رشد جمعیت شهر کرج طی 6 دوره سرشماری سالهای «1390-1335» برابر با 6/9% بوده می باشد که در مقایسه با دیگر شهرهای کشور خصوصاً کلانشهرها، از متوسط رشد بالایی برخوردار بوده می باشد. تا چندین دهه قبل این کلان شهر به عنوان شهر حاشیه ای در اطراف تهران تلقی می گردید اما به دلایلی مانند نزدیکی به پایتخت،  پایین تر بودن هزینه های مسکن،  فراهم بودن بستر زندگی بهتر،  وجود شرایط جغرافیایی مطلوب،  ایجاد فرصتهای شغلی فراوان، فراهم سازی تسهیلات و امکانات آموزشی، بهداشتی، رفاهی، تفریحی متعدد و متنوع و غیره،  طی سالهای گذشته جمعیت بی شماری را به خود جذب کرده به طوری که براساس سرشماری سال 1385 ، 1386030 نفر جمعیت در خود جای داده می باشد در حالی که این شهر در سال 1335 تنها 14526 نفر جمعیت ساکن داشت. این شهر طی دوره 1375 – 1365 با نرخ متوسط رشد سالیانه 09/13 درصد بالاترین اندازه رشد جمعیت شهری را تجربه کرده می باشد و در سال 1385 با نرخ رشد بالاتر از سایر کلانشهرها برابر 95/3 درصد جمعیت آن از شهر شیراز نیز فزونی گرفت و به رتبه پنجمین کلان شهر کشور ارتقاء پیدا نمود، با چنین روندی انتظار می رود طی سال های آتی افزایش جمعیت بیشتری نسبت به سایر کلانشهرها داشته باشد. در حال حاضر براساس آخرین اعلام رسمی مرکز آمار ایران، جمعیت این شهر در سال 1390 بالغ بر 000/605/1 نفر برآورد گردیده می باشد. (مرکز آمار ایران)

با رشد روز افزون جمعیت و شدت گرفتن آن در شهرهای بزرگ و تبدیل آنها به کلان شهرها، وقتی شهر نتواند همگام با این رشد جمعیت، توسعه یابد و فاقد برنامه ریزی لازم باشد، توان خود را برای پذیرش این جمعیت از دست می دهد و در حقیقت توسعه متعادل و برنامه ریزی شده شهر از توسعه بی رویه شهر عقب می ماند و معضلات عدیده ای را بروز می دهد. این معضلات در صورت حاکم بودن مدیریت ضعیف شهری،  بزرگ تر، وخیم تر و متعدد می گردد و آسیب های جدی به محیط زیست، سلامتی جسم و روح و روان بشر ها و جامعه وارد می آورد. (آسایش، 1377) بدین جهت مطالعه تحولات جمعیتی و چگونگی آن جهت برنامه ریزی بهتر و کارآمدتر ضروری می نماید.

 

1-1-1 سوالهای پژوهش

در این پژوهش در پی یافتن پاسخ برای سوالات زیر خواهیم بود:

1) طریقه تحولات جمعیتی شهر کرج طی دهه های  75 تا 90 چگونه بوده می باشد؟

2) طریقه مهاجرت در محدوده شهرکرج با چه نرخ رشد و تحت تاثیر چه عواملی رخ داده می باشد؟

3) رشد جمعیت شهرکرج و طریقه مهاجرت در آینده چگونه خواهد بود؟

 

1-2  پیشینه پژوهش

به گونه سنتی موضوع مهاجرت تا اواخر دهه 60 میلادی در حوزه مطالعات اجتماعی و جامعه‌شناسی قرار داشت و اقتصاددانان کمتر وارد این حوزه می‌شدند. اما از اواخر دهه 60 اقتصاددانانی مانند «گری بکر» به صورت فعالانه وارد حوزه مطالعه عوامل تأثیرگذار بر مهاجرت و شناخت فرآیند آن برآمدند. (قاسمی اردهایی،1385:18) پس در یک تقسیم‌بندی کلی می‌توان عوامل مؤثر بر مهاجرت را به دو دسته عوامل اقتصادی و عوامل غیراقتصادی دسته‌بندی نمود. اما از آنجا که مهاجرت در اغلب موردها موضوعی انتخابی می باشد که فرد با در نظر داشتن محدودیت‌های محیط پیرامون و پیش‌بینی‌های آینده به آن اقدام می کند و با خصوصیات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و جمعیتی وی در ارتباط می باشد،  تأثیر و اندازه نفوذ عوامل اقتصادی و غیراقتصادی و اندازه اثرگذاری هر یک از آنها در نقاط مختلف متفاوت می باشد. (همان)

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا : ارزیابی طرح جامع شهر شیروان با تاکید بر ابعاد فضایی - کالبدی آن

نخستین تبیین نظری درمورد قانونمندی‌های مهاجرت توسط «ارنست جورج راونشتاین» تحت عنوان قوانین مهاجرت مطرح گردید که طی دو مقاله درسال‌های 1885و 1889 به چاپ رسید. وی برای اولین بار استدلال نمود که مهاجرت اتفاقی نیست بلکه قوانین خاص برآن حاکم می باشد (همان)

«اندرسون» فقر روستاییان را عامل اصلی مهاجرت به شهر ها می داند و معتقد می باشد که روستاییان برای فرار از آسیب های ناشی از فقر روانه شهرها می شوند(Anderson, 2002)

«پومین» خاطر نشان می سازد که فرایند شهرنشینی به نوع خاصی از مهاجرت به نام مهاجرت دسته جمعی از روستاها منجر می گردد که از این حیث روستاها به وسیله  شهرها خالی از سکنه می گردند. به زعم وی، هر چند در تمام انواع مهاجرتها جابه جایی بین بخش های مختلف مناطق اتفاق می افتد و در آنها جریان ها و ضد جریان هایی هست که از لحاظ حجم کم و بیش برابرند، اما مهاجرت روستایی کرارا به صورت نامتقارن بوده می باشد،  زیرا جریان از روستا به شهر بسیار بیشتر از جریان های دیگر بوده می باشد. (Pumain,2006:329-338)

«مطالعه لور و همکاران » در سال 2008 بر روی 16 کشور عضو سازمان همکاری های اقتصادی نشان دهنده تاثیر معنی دار متغیرهای درآمد ، جمعیت و عوامل جغرافیایی بر مهاجرت بوده می باشد. در الگوی ارائه شده توسط محققان شاخص های کیفیت زندگی بر مهاجرت تاثیر معناداری نداشته می باشد. (Lour, 2009)

«محمد حسین پاپلی یزدی و همکاران» مهمترین علل مهاجرت های روستا – شهری را در استان خراسان مسأله افزایش جمعیت و در نتیجه آن، کمبود زمین و عدم اشتغال در روستاها دانسته اند.(پاپلی یزدی و همکاران،1366: 77-123)

« جعفر عبادی » نیز مطالعه‌ای تحت عنوان کاربردی از فرضیه درآمد انتظاری تودارو (بیکاری شهری و مهاجرت روستایی به شهر در ایران) انجام داده می باشد که بر اساس نتایج آن مشخص می گردد که می‌توان مسأله مهاجرت از روستا به شهر و بیکاری در ایران را بر اساس چارچوب یک دوگانگی اقتصادی تبیین داد. وی نشان داده می باشد که عمده‌ترین دلیل مهاجرت روستاییان به شهرها وجود عمده فعالیت‌های بخش خدمات و صنعت در مناطق شهری و عمده فعالیت‌های کشاورزی در مناطق روستایی می باشد.( عبادی،1371)

«قاسمی اردهایی » در پژوهش خود با بهره گیری از روش تحلیل محتوا در پایان به مطالعه علل مهاجرت روستاییان به شهرها – پایان نامه های تحصیلی، مقطع زمانی 83-59 پرداخته می باشد. در این مطالعه علل مختلف مهاجرت روستا – شهر چهار علت اقتصادی (کمبود تسهیلات در روستا و بیکاری)، اجتماعی – فرهنگی (نبود مراکز آموزش دانشگاهی و کمبود مراکز آموزش و پرورشی )،  جمعیت شناسی (بالا بودن رشد جمعیت و طبیعی – کشاورزی) ، کمبود زمین و آب اختصار شده می باشد. این مطالعه، بر اساس یافته ها بیش از 50 درصد علل مهاجرت روستا به شهر را علت اقتصادی تبیین می کند. ( قاسمی اردهایی؛ 75:1385)

«مسعود مهدوی» بر این باور می باشد که مهاجرت روستاییان به شهرها دارای دو بعد عمده می باشد: اول رشد بی رویه جمعیت روستایی و در نتیجه، حدوث جمعیت مازاد روستاها که به مهاجرت منجر می گردد، زیرا روستاها در کشور ما توان محیطی و ظرفیت های تولیدی محدودی دارند و چنانچه سرمایه گذاری لازم صورت نگیرد، توان نگهداشت جمعیت اضافه را ندارند و جنبه دوم مهاجرت روستایی، در اختلاف سطح زندگی در دو محیط شهر و روستا نهفته می باشد. (مهدوی، 1377:142)

« سید محمد  سیدمیرزایی » در مقاله خود تحت عنوان انتقال جمعیتی، علل و نتایج اقتصادی و اجتماعی آن، به مطالعه علت های مهاجرت از روستا به شهر و نتایج و آثار اقتصادی و اجتماعی آن پرداخته می باشد. وی ضمن مطالعه مبانی نظریات انتقال جمعیت، این پدیده را ترکیبی از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دانسته که خود نیز منشأ تحولات اقتصادی و اجتماعی مختلفی می باشد.( سیدمیرزایی ،1377)

« عباس عرب‌مازار و علی کشوری‌شاد» نیز در مطالعه پیرامون مطالعه اثر تغییرات ساختار سنی جمعیت بر رشد اقتصادی، با بهره گیری از ارقام دوره 1381-1338 نشان داده‌اند که یک درصد رشد نسبت جمعیت 64-15 ساله به کل جمعیت در بلند مدت باعث 27/1 درصد و یک درصد رشد نسبت نیروی کار شاغل به جمعیت 64-15 ساله باعث 89/1 درصد در رشد GDP سرانه می گردد.( عرب مازار، کشوری شاد،1384)

« زهرا غفاری‌مقدم» در مقاله ای تحت عنوان ” مطالعه عوامل موثر بر مهاجرت از روستا به شهر در ایران” نشان داده می باشد که مقدار نیروی کار فعال در بخش کشاورزی، سرمایه و سطح سواد روستائیان اثر مثبت و سطح زیر کشت و ماشین‌آلات اثر منفی روی بهره‌وری کشاورزی دارد. افزایش دستمزد روستائی باعث کاهش مهاجرت و با افزایش دستمزد شهری نسبت به روستایی مهاجرت افزایش می‌یابد. مطالعه وی در خصوص ارتباط بین مهاجرت و نهاده‌های کشاورزی (شامل نیروی کار فعال، موجودی سرمایه، سطح سواد، ماشین‌آلات و سطح زیر کشت) نیز نشان داده می باشد که افزایش سرمایه،  نیروی کار و سطح سواد باعث کاهش مهاجرت و افزایش سطح زیر کشت و ماشین‌آلات باعث افزایش مهاجرت می گردد. (غفاری مقدم، 1386)

«عباس سعیدی» معتقد می باشد تحولات جمعیتی و مهاجرت های روستایی در کشورهای در حال توسعه و مانند ایران، در مقایسه با آن چیز که در دنیای پیشرفته اتفاق افتاده می باشد، تفاوت های اساسی داشته و علت های آنها متفاوت می باشد، زیرا مهاجرت های روستایی در کشورهای عقب مانده بیشتر ناشی از رکود نواحی روستایی و اشکال دولت ها در خدمات رسانی روستایی می باشد که مهاجرت های ناخواسته را نتیجه داده می باشد ، در حالی که در کشورهای صنعتی نیاز صنایع شهری به نیروی کار همراه با پیشرفت درکشاورزی و مکانیزه شدن آن به این مسأله دامن زده می باشد. (سعیدی، 89:1377)

1-3  اهداف خاص پژوهش

با عنایت به ماهیت بحث اهداف خاص پژوهش جایگزین فرضیه و به تبیین زیر مطرح شده می باشد:

1) شناخت طریقه تغییرات ویژگی های جمعیتی شهر کرج

2) شناخت تأثیر و سهم مهاجرت در افزایش جمعیت شهر کرج

3) شناخت طریقه تغییرات ویژگی های جمعیتی  شهر کرج در 10 سال آینده (1400)

 

1-4 اهمیت و ضرورت پژوهش

در کشورهای در حال توسعه و مانند ایران، مهاجرت از روستا به شهر در زمره مهمترین مسائل اجتماعی و اقتصادی به شمار می آید. این مهاجران هم در مبدأ و هم در مقصد مسائل و مشکلاتی مانند: بروز نابسامانی های متعدد ناشی از فشار بر منابع و امکانات محدود جوامع شهری،  بیکاری و کم کاری، کمبود فضای زیستی و آموزشی، آلودگی هوا و محیط زیست، سالخوردگی و تغییرات نسبت جنسی، تخلیه روستاها و غیره را به وجود می آورند. طبق نظریه گزینشی بودن مهاجرت، در اولین فرصت، بعضی از افراد، مهاجرت را بر می گزینند و بعضی ماندن را، این امر بر حسب تصادف نیست. معمولاً مهاجر ویژگی هایی دارد که موجب می گردد زمینه های رفتن یا ماندن را در مقایسه با آنهایی که می مانند، متفاوت ارزیابی کند. (اوبرای، 1370: 82)

مطالعه های داخلی و خارجی که درمورد مهاجرت به خصوص مهاجرت از روستا به شهر انجام شده، توافق دارند که تمایل و تصمیم گیری برای مهاجرت به سن و جنس و تحصیلات بستگی دارد. (غفاری مقدم، 1386)

تا چند دهه قبل، تصور می‌گردید که مهاجرت داخلی فرایندی طبیعی می باشد که کارگران اضافی به تدریج از بخش روستایی خارج می شوند تا نیروی کار مورد نیاز برای رشد صنعتی شهری را فراهم کنند. تصور می‌رفت که این فرآیند از نظر اجتماعی مفید می باشد زیرا فرض می‌گردید منابع انسانی از مکان‌هایی که تولید اجتماعی آنها اغلب صفر می باشد به مکان‌هایی که این تولید نهایی نه تنها مثبت بلکه در نتیجه تراکم سرمایه و پیشرفت تکنولوژی به سرعت در حال رشد می باشد، جابه‌جا می شوند. (تودارو، 1383، 284).

اما تجربه کشورهای در حال توسعه نشان داد که نتایج به همین جا ختم نمی‌گردد و مهاجرت بی رویه از روستا به شهر باعث ایجاد عدم تعادل‌های منطقه‌ای شدیدی می گردد. این عدم تعادل‌ها با افزایش شدید عرضه نیروی کار پیش روی آهنگ کند رشد مشاغل شهری، باعث گردید تا اقتصاددانان، دیگر مهاجرت را «جریانی مفید و لازم برای حل مسأله تقاضای در حال رشد شهرها برای نیروی کار» ندانند. این اقتصاددانان حتی پا را از این نیز فراتر نهاده و عقیده دارند امروزه بایستی به پدیده مهاجرت به عنوان عامل اساسی و تقویت‌کننده پدیده «همه‌جا حاضر کارگر اضافی شهری» نگریست و می‌بایستی به عنوان نیرویی که باعث تشدید مسائل جدی بیکاری شهری می گردد، مورد مطالعه قرار گیرد. (غفاری مقدم، 1386)

اما بسیاری از صاحب‌نظران معتقدندکه اثرات مهاجرت در فرآیند توسعه شهری بسیار حادتر از تشدید بیکاری و کم‌کاری نیروی شهر می باشد. این آثار به گونه شدیدتر در رشد اقتصادی، خصوصیات رشد و به‌ویژه در توزیع درآمد خود را نمایان می‌سازد. در نتیجه شناخت خصوصیات مهاجران و عوامل تعیین‌کننده مهاجرت، برای درک بهتر ماهیت و خصوصیت توسعه و تدوین سیاست‌های مناسب برای تأثیرگذاری بر آن اهمیت بالایی داشته و ضروری گویا. (همان)

 

1-5 چارچوب نظری

مهاجرت همواره یکی از راه هایی بوده می باشد که به بشر در کوشش خود برای سازگاری با محیط و فایق آمدن بر دشواری ها کمک کرده می باشد. اما اگر جریان مهاجرت در طول تاریخ به عنوان یک وسیله تنظیم خود به خودی منابع و موجودات تلقی شده می باشد، در این دوره، جنبه های منفی آن نیز عیان شده و اثرات اقتصادی اجتماعی حاصل از این جریان در چارچوب اقتصاد توسعه مورد توجه قرار گرفته می باشد. به بیانی دیگر تقریباً می توان گفت که مهاجرت همزاد زندگی اجتماعی بشر بوده می باشد.(پیتیه، 1369:54)

 موضوع مهاجرت به دنبال انقلاب صنعتی در اروپا به دلیل تحولات شگرف اقتصادی، اجتماعی، در جوامع آن دیار به عنوان یک مشکل اجتماعی، سر برآورد. اما به دلیل رشد پایین جمعیت در اروپا از یک سو و جذب مهاجران در صنایع نوپا و رو به رشد شهری از سوی دیگر، جا به جایی جمعیت، مشکل اساسی برای جوامع آن سامان ایجاد نکرد. اما در کشورهای جهان سوم به دلیل رشد سریع جمعیت از یک سو و توزیع نابرابر امکانات و رشد اقتصادی کند و نامتوازن از سوی دیگر، امواج مهاجرت بشر ها چه از روستاها به شهرها و چه از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ به عنوان یک مشکل اساسی بروز نمود.(همان،65)

از بارزترین نمونه های تحرک جمعیتی که به صورت ترک روستا برای زندگی در شهر جلوه می کند،  مهاجرت روستا – شهری می باشد. این نوع مهاجرت، از دیرینه ترین و پایدارترین پدیده های تاریخ و تمدن بشری می باشد که پس از انقلاب صنعتی و در عصر جدید، بسیار گسترش یافته می باشد. مهاجرت های روستا  شهری یکی از انواع بسیار بااهمیت و شایع مهاجرت هستند. تقریباً در طول تاریخ بشر، در همه کشورها و زمان ها، مهاجرت از روستا به شهر وجود داشته می باشد. اندیشمندان با در نظر داشتن دیدگاه های نظری رایج در علوم اجتماعی، به تفسیر و تبیین این پدیده می پردازند. مهاجرت های روستا  شهری، جزءلاینفک فرایند توسعه اقتصادی می باشد، به طوری که بعضی از اندیشمندان، توسعه اقتصادی را معادل انتقال نیروی کار از بخش کشاورزی به صنعت تعریف می کنند. اکنون پژوهش های بسیاری درمورد مهاجرت های روستا- شهری  انجام شده و نظریه های بسیاری زیادی درمورد آن مطرح گردیده می باشد.(لوییس 1954، فی و رنیس 1961)

مطالعه در مورد اینکه این حرکت امواج انسانی از چه ساز و کارهایی (مکانیسم) تبعیت می کند و یا انگیزه های این گونه بشر ها اساساً چیست و به گونه کلی آیا می توان برای حرکت بشر ها (مهاجرت) قانونمندی خاص را در نظر گرفت،  منجر به ارائه دیدگاه های مختلفی گردید. در سطور بعدی به نظرات و دیدگاه های عمده طرح شده در زمینه مهاجرت پرداخته می گردد.

 

1-5-1 مدل های جاذبه و دافعه

مهم ترین نظریه ای که در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم مورد توجه محافل علمی قرار گرفت و اولین دیدگاه نظری حرکت های جغرافیایی بشر ها در جوامع تحت عنوان مدل های جاذبه و دافعه ارائه گردید. در این مدل ها، نظریه پردازان به گونه کلی به دو دسته عوامل توجه داشته اند:

الف) عواملی که باعث دافعه بشر ها از محل اسکان خود (منطقه مبدا) شده می باشد.

ب) عواملی که باعث جذب آنها در منطقه مقصد می گردد.

براساس این نظریه، عوامل اقتصادی – فیزیکی نامناسب در یک مکان موجب می گردد که افراد محل زندگی خود را ترک کرده و به مکان دیگری که از نظر اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی در شرایط بهتری هستند، نقل مکان کنند.( Robert Cohen, 1996) در اینجا به دو مدل معروف ارائه شده در این زمینه می پردازیم:

 

1-5-2 مدل راونشتاین

راونشتاین در سال 1885 مقاله معروفی تحت عنوان «قوانین مهاجرت» ارائه نمود. اختصار این قوانین به تبیین زیر می باشد:
– مهاجرت و مسافت: براساس نظر روانشتاین اکثر مهاجرین مسافت کوتاهی را طی می کنند و با افزایش مسافت اندازه مهاجرت کاهش می یابد. به بیانی دیگر اندازه مهاجرت با فاصله ارتباط دارد.

-مهاجرت مرحله ای: به اعتقاد روانشتاین مهاجرت به صورت یک مرحله ای انجام می پذیرد و آهنگ مهاجرت در جهت مراکز تجاری و صنعتی می باشد. در این فرآیند روستاییان روستاهای دوردست شکاف هایی را که در جمعیت روستاییان که اهالی آنها به شهر مهاجرت نموده اند را پر می نمایند.

-جریان و ضد جریان: هر یک از جریان های اصلی مهاجرت یک ضد جریان جبرانی را ایجاد می کند.
– اختلاف روستا – شهر در تمایل به مهاجرت: اهالی شهرک ها نسبت به اهالی نواحی روستایی کمتر مهاجرت می نمایند. به بیانی دیگر هر چه اختلاف مبدا و مقصد کمتر شده احتمال مهاجرت نیز کمتر می گردد.
-افزونی شمار زنان در بین مهاجرین در مسافت های کوتاه: گویا که تعداد زنان در بین مهاجران مسافت های کوتاه نسبت به مردان برتری داشته باشند.

– تکنولوژی و مهاجرت: راونشتاین معتقد می باشد با افزایش تکنولوژی، مهاجرت بیشتر صورت می پذیرد.
-غلبه انگیزه های اقتصادی: قوانین بد یا ظالمانه؛ مالیات سنگین، عدم جاذبه های اقلیمی، شرایط اجتماعی نامساعد و حتی اجبار و غیره در بروز مهاجرت موثر هستند اما هیچ یک از این عوامل بیش از ملاحظات مادی و اقتصادی برتری ندارند. در سه چهارم قرنی که گذشت، نظریات راونشتاین مورد اعتراض شدید بعضی از نظریه پردازان قرار گرفته می باشد با این تفاصیل هنوز نظرات وی مورد اقتباس بسیاری نیز قرار می گیرد.)همان)

 

1-5-3 مدل اورت اس. لی

اورت اس. لی بر نظریه جذب و دفع تاکید نموده و آن را منشاء بروز مهاجرت می داند. تاکید لی بر موانع مداخله گر می باشد آنچنان که اظهار می دارد: بین دو مکان مجموعه ای از موانع مداخله گر هست که در مورد هایی مقدار آن کم و در مورد هایی نیز این اندازه زیاد می باشد. مهم ترین مانع مطالعه شده فاصله می باشد.البته افراد مختلف تاثیرات متفاوی را از بین موانع می پذیرند.           (Lee Everett, 1966:14)

عواملی که برای عده ای کم اهمیت هستند (به عنوان مثال هزینه سفر) ممکن می باشد برای عده دیگری تحریم کننده باشد. عقاید تئوریکی اورت اس. لی به مزایا و مضرات مکان مبدأ همانند پتانسیل های مکان مقصد و همچنین موانع مداخله گر بین دو مکان توجه دارد. همچین به نظر وی عواملی که در تصمیم به انجام مهاجرت و فرآیند آن وارد می گردد،  عبارتند از:   الف) عواملی که با حوزه مبدا ارتباط دارد؛  ب) عواملی که با حوزه مقصد مرتبط می باشد؛  پ) موانع بازدارنده؛ ت) عوامل شخصی؛

واضح می باشد که مجموع عوامل مثبت و منفی در مبدا و مقصد برای مهاجر یا مهاجرین با هم متفاوت هستند. در عین حال ممکن می باشد طبقاتی از مردم که به گونه مشابه به مجموعه عوامل در مبدا و مقصد واکنش می دهند را بتوان از یکدیگر تفکیک نمود.(همان، 15)

اثر هر یک از عوامل بنا به شخصیت و ویژگی های فردی، مثلا سن، جنس، اندازه تحصیلات، سطح مهارت، نژاد، گروه های قومی و غیره متفاوت خواهند بود، این عوامل (مثبت، منفی، خنثی) برای اشخاص مختلف هم در مبدا و هم در مقصد متفاوت خواهد بود. مثلا آب و هوای خوب، عامل جاذب و آب و هوای نامناسب، عامل دافع برای افراد می باشد، یا اینکه یک نظام آموزشی خوب ممکن می باشد برای کودکان و نوجوانان جزو عوامل مثبت و برای کودکان و نوجوانان دیگر جزو عوامل منفی باشد،  زیرا مالیات زیادتری برای تامین بودجه آموزش و پرورش آن منطقه بایستی بپردازند، در صورتی که برای مرد مجرد مشمول مالیات در این حالت، نظام آموزشی از عوامل خنثی به شمار می آید. لی همچنین در این مدل در مورد زمینه مهاجرت، گسترش جریان و ضد جریان مهاجرت و بالاخره ویژگی های مهاجران نیز پرداخته می باشد.(همان، 24)

 

1-5-4 نظرات زیمپ و استافر

زیمپ نیز به عوامل مداخله گر معتقد می باشد و آن را به شکل ارتباط معکوس بین فاصله با مهاجرت نشان می دهد. وی با الهام از قانون جاذبه نیوتن، پیشنهاد می نماید که برای تخمین مهاجرت بین دو مکان می توان از فرمول زیر بهره گیری نمود.

جاذبه= popd÷D

در فرمول فوق جمعیت Po   جمعیت مکان مبدا و pd جمعیت مکان مقصد و D فاصله ای می باشد که دو مکان مزبور را از هم جدا می سازد.  

استافر نیز به مسئله موانع مداخله گر را به شیوه مثبت و منفی می نگریست و نظریه (فرصت های مداخله گر) را تنظیم نمود. براساس این نظریه مهاجرت انجام شده بین دو مکان ارتباط مستقیم با فرصت های جاذب مثل اشتغال، مسکن و غیره دارد. (حاج حسینی، 1385)

 

1-5-5 نظریه لاوری و راجز        

لاوری و راجز نیز نظریه جذب و دفع را مورد آزمایش قرار دادند و مشابه استافر و زیمپ شرایط اقتصادی و اجتماعی مبدا و مقصد را ملحوظ داشتند. اگر چه نتایج حاصل از مطالعه آنها محرک های اقتصادی را عامل مهاجرت در آمریکا می دانند، اما برای یافتن علت های مهاجرت، پایه های عقلانی بیشتری را مورد نیاز می دانند. هر دو دریافتند که مهاجرت از مکان مبدا (I) به مکان مقصد (J) ارتباط مستقیم با سطح بیکاری در مکان های مبدا و مقصد دارد.(همان)

1-5-6 نظرات اسکوتز و شاستاد

اسکوتز و شاستاد نیز روش های مشابه به لاوری و راجرز را اتخاذ می کردند. پایه نظری آنها در تبیین مهاجرت مبتنی می باشد بر آن چیز که که آنها سرمایه گذاری می دانند. این دو محقق عقیده دارند هر فرد در هنگام تصمیم به مهاجرت، هزینه های فیزیکی و پولی ناشی از مهاجرت را مد نظر قرار می دهند. در این ارتباط دستمزد در مبدا و مقصد، هزینه حمل و نقل امکان یافتن کار و تفاوت در هزینه های غذایی و مسکن تأثیر مهمی را اعمال می کنند. نگریستن به فرآیند مهاجرت در چنین چارچوبی کمک می کند تا چگونگی تغییرات نیروی کار در نتیجه توزیع نیروی کار در نواحی گوناگون بهتر قابل درک باشد.(Waters,2009)
ایراداتی که از دیدگاه جامعه شناسی به نظرات جذب و دفع گرفته شده می باشد، این می باشد که چنین نظریاتی کنش متقابل مهاجران و پیامدهای ناشی از مهاجرت را مورد توجه قرار ندادند. اما در هر حال این گونه نظریات توانستند به عنوان نظریات راهگشا، مسیر را برای نظریه پردازی و پژوهش در زمینه مهاجرت هموار سازند.(همان)

 

تعداد صفحه :119

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com