علوم زیستی ورزشی _ پاییز 1395 دوره8، شماره 3، ص : 411 – 425 تاریخ دریافت : 11 / 10 / 94 تاریخ پذیرش : 16 / 03 / 95

اثر هشت هفته تمرینات تناوبی با شدت بالا (HIIT) بر سطوح آدیپونکتین سرمی و
مقاومت به انسولین زنان دیابتی نوع دو

بهرام عابدی 1– الهام اخوت 2
1. دانشیار، گروه تربیت بدنی، واحد محلات، دانشگاه آزاد اسلامی، محلات، ایران 2. کارشناس ارشد، واحد محلات، دانشگاه آزاد اسلامی، محلات، ایران

چکیده
دیابت، اختلال متابولیکی است که به وسیله هیپرگلیسمی به دنبال نقص در ترشح انسولین، مقاومت به انسولین یا هـر دومشخص می شود. هدف از این مطالعه بررسی اثر تمرینات تناوبی با شدت بالا (HIIT) بر سـطوح آدیپـونکتین سـرمی ومقاومت به انسولین زنان دیابتی نوع دو بود. به همین منظور 35 نفر از زنان دیابتی نوع دو دارای اضافه وزن (BMI بـین30-25 کیلوگرم بر متر مربع) با دامنه سنی 45 تا 60 سـال داوطلبانـه در تحقیـق حاضـر شـدند و در دو گـروه تمـرینn=17) HIIT) و کنترل (18n=) قرار گرفتند. گروه HIIT به مدت هشت هفته (سه جلسـه در هفتـه، 6-4 تکـرار 30 ثانیه ای با حداکثر تلاش با شدت 250 درصد و استراحت 4 دقیقه ای بین تکرارها) تمرینات چرخ کارسنج را انجام دادنـد .
نتایج تی وابسته نشان داد بین میانگین دادههای پیش آزمون و پس آزمون مقاومت به انسولین و درصد چربی بـدن گـروهHIIT کاهش معنادار و بین میانگین سطوح آدیپونکتین سرمی و حداکثر اکسیژن مصرفی افـزایش معنـاداری مشـاهدهشد (05/0P<). همچنین نتایج تحلیل کوواریانس تفاوت معنـا داری را بـین گـروههـای تمرینـی در میـزان آدیپـونکتین(026/0P= و 21/3F=)، مقاومت به انسولین (007/0P= و 28/5F=) و درصد چربی (041/0P= و 60/2F=) نسبت به گروه کنترل نشان داد. از طرفی میزان وزن و شاخص توده بدنی آزمودنی ها تغییر معناداری نداشت (05/0> P). احتمـالاًمی توان گفت که انجام هشت هفته تمرینات سرعتی شدید (HIIT) بدون تغییـر در مقـدار وزن و شـاخص تـوده بـدنیمی تواند تأثیرات مثبتی بر مقاومت به انسولین، درصد چربی و سطوح آدیپونکتین زنان مبـتلا بـه دیابـت نـوع دو داشـتهباشد.

واژه های کلیدی
آدیپونکتین، دیابت نوع دو، مقاومت به انسولین، ورزش.
مقدمه
چاقی یکی از مشکلات اصلی تهدیدکننده سلامتی به حساب میآید. تغییرات فیزیولوژیکی و متابولیکی ناشی از افزایش بافت چربی در افراد چاق، به برخی بیماری های مزمن مانند بیماری های قلبی – عروقی، آترواسکلروز، سندروم متابولیک و به ویژه دیابت نوع دو منجر میشود. دیابت نوع دو، سندروم ناهمگونی است که با مقاومت انسولینی یا اختلال در ترشح انسولین مشخص می شود. بیش از 90 درصد موارد ابتلا به دیابت، از نوع دو است و تقریباً 8 درصد افراد مبتلا به این بیماری، چاق اند (12).
بافت چربی به عنوان یک ارگان ترشحی (غده درونریز) عمل می کند. علاوه بر آن نقش منبع سوختی، عایق بندی، سازوکار های حمایتی، آزادسازی سایتوکاین هایی را که آدیپوکاین نامیده می شوند نیز بر عهده دارد (28).
آدیپونکتین از بافت چربی سفید ترشح می شود. آدیپونکتین اولین بار در سال 1995 به عنوان ACRP30 و AdipoQشناخته شد. این هورمون پروتئینی است که از بافت چربی به خون وارد می شود.
مشخص شده است که آدیپونکتین به علت حساسیت به انسولین و خواص ضدالتهابی اش، تأثیر معنا داری بر بیماریهای متابولیکی مانند چاقی، دیابت نوع دو، بیماری های عروق کرونری و سندروم متابولیک دارد. همچنین آدیپونکتین بیوژنز میتوکندریایی را تحریک می کند. گزارش شده است که آدیپونکتین با حساسیت به انسولین ارتباط دارد (37). تحقیقات حاکی از آن است که در حضور چاقی سطح آدیپونکتین کاهش می یابد (20).
ورزش و تمرینات بدنی مؤثرترین راه درمان بیماران مبتلا به دیابت نوع دو است. تمرینات بدنی نقش مستقلی در پیشگیری و به تأخیر انداختن زمان شروع دیابت نوع دو دارد (6). انجمن دیابت آمریکا برای افراد مبتلا به دیابت نوع دو پیشنهاد میکند که تمرینات هوازی را حداقل 150 دقیقه با شدت متوسط یا حداقل 90 دقیقه از تمرینات سخت هوازی را در هفته انجام دهند (6).
از دیرباز تمرینات با شدت کم یا متوسط به مدت طولانی روشی مطلوب برای چربی سوزی و کاهش وزن بوده است (16). اما معضل کاهش وزن در کنار سایر جنبه های زندگی ماشینی و زمان کمتری که بشر امروز نسبت به سابق می تواند صرف ورزش کند، پژوهشگران را واداشت تا به بررسی و تحقیق روی روش های جدیدتر کاهش وزن بپردازند (13). در یک دهه اخیر تحقیقات نشان می دهند که تمرینات با شدت بالا می تواند تأثیر بیشتری بر کاهش وزن، افزایش چربی سوزی و سایر عوامل فیزیولوژیکی بگذارد
.(36)
محققان اعلام کردند بهنظر میرسد شدت و تواتر تمرین عوامل مهمی در افزایش سطح آدیپونکتیندر پاسخ به تمرینات ورزشی اند (21). واژه تمرینات تناوبی خیلی شدید (HIIT) و تمرینات سرعتی تناوبی (HIT) به عنوان تمرینات تناوبی خیلی شدید در بین افراد عمومیت ندارد؛ اما متخصصان علوم ورزشی و همچنین متخصصان علوم بالینی به این نکته توجه دارند که استفاده از تمرینات سرعتی تناوبی (انفجاری) در مقایسه با تمرینات طولانی مدت با شدت متوسط میتواند از تأثیرات مفیدتری برای بهبود عملکرد ورزشکاران، افزایش آمادگی جسمانی افراد سالم و همچنین درمان و بازتوانی برخی بیماری ها برخوردار باشد (33). از طرف دیگر، علاوهبر کمبود وقت که مبتلایان به دیابت نوع دو بهانه ای برای نپرداختن به فعالیت بدنی منظم داشتند، تحقیقات کاهش قند خون حتی تا 48 ساعت پس از یک وهله ورزش تداومی را در افراد مبتلا به دیابت نوع دو نشان دادند که این دو علت اصلی نپرداختن به فعالیت های ورزشی رایج در بین مبتلایان بهشمار میآید (29). از سوی دیگر نشان داده شده است که هزینه انرژی در تمرینات با شدت بالا (HIIT) بیشتر است (1). همچنین نقش این تمرینات در بهبود آمادگی هوازی نشان داده شده است (27). براساس یافتههای موجود تمرینات HIIT برای بیماران دیابتی مفید است و آنها میتوانند با صرفهجویی در زمان و هزینه از فواید این نوع تمرینات بهرهمند شوند (30).
در تحقیقات با شدت بالای تمرین هوازی نشان داده شده است که این شدت از تمرینات می تواند سبب افزایش، کاهش یا عدم تغییر سطوح آدیپونکتین پلاسما شود. برای مثال در مطالعه ای شینگ و همکاران (2013) افزایش میزان آدیپونکتین، VO2 اوج و کاهش درصد چربی بدن را پس از چهار هفته تمرین تناوبی با شدت بالا در قایقرانان ورزشکار مشاهده کردند (34). همچنین لی و همکاران (2015) افزایش میزان گیرندههای آدیپونکتین، VO2max، حساسیت انسولین و کاهش درصد چربی بدن را پس از دوازده هفته فعالیت جاگینگ (5 روز در هفته با 60 تا 75 در حداکثر ضربان قلب) در مردان جوان مشاهده کردند (24). درحالی که لیگات و همکاران (2012) در مطالعه ای کاهش میزان آدیپونکتین را با دو هفته تمرین تناوبی خیلی شدید (HIIT) در افراد دارای اضافه وزن و چاق مشاهده کردند (25). از طرفی کوکر و همکاران (2006) عدم تغییر مقدار انسولین و حساسیت انسولین را در افراد مسن با دوازده هفته تمرین با شدت 50 درصد حداکثر اکسیژن مصرفی نشان دادند (8). سمپسون و همکاران (2008) در تحقیقی عدم تغییر آدیپونکتین را با تمرینی با شدت 75 درصد حداکثر اکسیژن مصرفی درافراد ورزشکار نشان دادند (33).
تمرین ورزشی غلظت آدیپونکتین خون را بهبود می بخشد (24). در افراد دیابتی و مقاومت به انسولین، فعالیت ورزشی به عنوان یک شیوه درمانی غیردارویی برای افزایش آدیپونکتین چرخه خون و بهبود حساسیت انسولین پیشنهاد شده است (34). اما در مطالعه دیگری بهبود حساسیت و مقاومت به انسولین ناشی از کاهش وزن نه به تغییرات آدیپونکتین، بلکه به سایر سایتوکاین های ترشحی از بافت چربی نسبت داده شده است (32). همچنین برخی مطالعات بیان میکنند که حساسیت انسولین مستقل از تغییر آدیپونکتین به واسطه تمرین ورزشی بهبود می یابد (8).
با توجه به نتایج متناقض مطالعات موجود، (3،9،15) و نیز خلأهای علمی، هدف از این تحقیق بررسی و مقایسه اثر هشت هفته تمرینات سرعتی تناوبی شدید بر سطوح آدیپونکتین سرمی و مقاومت به انسولین زنان دیابتی نوع دو است.
با توجه به نتایج متناقض مطالعات موجود، میتوان گفت تأثیر فعالیت ورزشی بر مقادیر آدیپونکتین هنوز آشکار نیست و بیشتر مطالعات در زمینه تأثیر فعالیت ورزشی بر مقادیر آدیپونکتین از فعالیت ورزشی استقامتی سنتی که نیازمند صرف زمان زیادی است یا یک جلسه فعالیت ورزشی وامانده ساز به عنوان مداخله تمرینی استفاده کرده اند. بنابراین مطالعه یک برنامه فعالیت ورزشی جایگزین با سازگاری های متابولیکی مشابه و بدون تعهد زمانی شایان ملاحظه مورد نیاز است. با توجه به موارد مذکور و نیز خلأهای علمی، هدف از این تحقیق بررسی اثر هشت هفته تمرینات سرعتی تناوبی شدید بر سطوح آدیپونکتین سرمی و مقاومت به انسولین زنان دیابتی نوع دو است.

روش بررسی آزمودنی ها
این تحقیق به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ شیوه گردآوری دادهها نیمه تجربی است. پس از هماهنگیهای اولیه با مراکز انجمن دیابت برای اجرای پژوهش و همچنین اطلاعیههای پخش شده در سطح شهر برای اطلاع رسانی، از افراد واجد شرایط برای شرکت در تحقیق دعوت بهعمل آمد، که از بین افراد مراجعه کننده به کلینیک توانبخشی ورزشی، 35 زن دیابتی نوع دو با دامنه سنی 45 تا60 سال (با استفاده از پرسشنامه تاریخ عادت ماهیانه ثبت شد) و قند خون ناشتای بالاتر از 126 میلی گرم بر دسیلیتر، و شاخص توده بدنی 25 تا30 کیلوگرم بر متر مربع، انتخاب شدند. آزمودنیها در دو گروهتمرین HIIT (17نفر) و کنترل (18نفر) قرار گرفتند. آزمودنیها فرم رضایتنامه، پرسشنامه سابقه پزشکی، پرسشنامه آمادگی برای شروع فعالیت بدنی را به منظور بررسی سابقه بیماری و آمادگی افراد برای شرکت در برنامه تمرین پر کردند. این افراد سابقه بیماری قلبی – عروقی، مفصلی و عصبی عضلانی، زخم پای دیابتی و نفروپاتی نداشتند. برای ارزیابی رژیم غذایی و بررسی اثر آن بر شاخص های خونی مورد نظر، از پرسشنامه 24 ساعته یادآمد رژیم غذایی در دو روز قبل از خونگیری اول و 48 ساعت پایانی قبل از مرحله دوم خونگیری استفاده شد. تحلیل این پرسشنامه با استفاده از نرم افزار کامپیوتری پردازش غذا و توسط کارشناس تغذیه صورت گرفت (7) . ابتدا طی یک جلسه داوطلبان شرکت در این طرح با نوع طرح، اهداف و روش اجرای آن بهطور شفاهی آشنا شدند. به داوطلبان اطمینان داده شد که اطلاعات دریافتی از ایشان کاملاً محرمانه خواهد ماند. 24 ساعت قبل و 48 ساعت پس از اتمام آخرین جلسه تمرینی نمونه خونی در شرایط یکسان از آنها گرفته شد.
اندازه گیری شاخص های بیوشیمیایی و آنتروپومتریکی آزمودنیها
سنجش های آنتروپومتری: آزمودنیها در دو مرحله، پیش از شروع پروتکل تمرینی و پس از هشت هفته در محل مرکز توانبخشی ورزشی حاضر شدند و بدون کفش و با لباس سبک در حالت ناشتا ویژگیهای آنتروپومتری اندازه گیری شد. اندازه گیری قد با قدسنج (دقت 1/0 سانتی متر) و وزن با ترازوی سکای آلمان (دقت 1/0 کیلوگرم) صورت گرفت. سپس شاخص توده بدنی از تقسیم وزن بر حسب کیلوگرم بر مجذور قد بر حسب متر به دست آمد. توزیع چربی با اندازه گیری محیط کمر (در حد واسط حاشیه تحتانی دنده آخر و فاز خاصره قدامی در سطح ناف) و باسن (در بیشترین قطر باسن) و بیان آن به صورت نسبت دور کمر به باسن (WHR) انجام گرفت. برای محاسبه درصد چربی آزمودنی ها، ابتدا ضخامت چربی زیر پوستی سه نقطه ای (سه سر بازویی، تحت کتفی، فوق خاصره) با استفاده از کالیپر مدل هارپندن ساخت انگلستان اندازهگیری و پس از جایگذاری در معادله عمومی جکسون و پولاک محاسبه شد (7). برای برآورد VO2max، آزمودنی ها از آزمون اصلاح شده بروس روی نوار گردان براساس فرمول (545/8+(کل زمان طیشده)282/2=VO2max) استفاده کردند (23).
برای اندازه گیری سطوح استراحتی متغیرهای بیوشیمیایی، خونگیری در صبح و پس از دوازدهساعت ناشتایی صورت گرفت. نمونه خونی توسط متخصص آزمایشگاه به مقدار 10 میلی لیتر از ورید آنتی کوپیتال از هر آزمودنی گرفته شد.
سطح آدیپونکتین سرمی به روش ELISA با استفاده از کیت EASTBIOPHARM ساخت آمریکا اندازه گیری شد. سطح گلوکز سرمی به روش ELISA با استفاده از کیت Pars ساخت ایران و سطح انسولین سرمی به روش ELISA با استفاده از کیت Diaplus ساخت آمریکا اندازه گیری شد. برای محاسبه مقاومت به انسولین از فرمول HOMA-IR استفاده شد.
[18×5/22 ÷ (انسولین ناشتا سرم (میلی واحد بر میلی لیتر) × گلوکز ناشتا سرم (میلی گرم بر دسیلیتر)[ HOMA-IR =

برنامه تمرین
دوره تمرینی هشت هفته و هر هفته سه جلسه به طول انجامید. گروه HIIT تمرین اصلی شامل 6-
4 تکرار آزمون وینگیت 30 ثانیهای روی چرخ کارسنج با تلاش حداکثر بود. تعداد اجراهای تست وینگیت طی هر هفته تمرینی افزایش یافت (14) و چنانچه آزمودنی میتوانست در دو جلسه متوالی سه تکرار را با سرعت و بار تعیین شده انجام دهد، 10 درصد به مقدار بار اضافه میشد. زمان ریکاوری بین هر تکرار، چهار دقیقه استراحت غیرفعال در نظر گرفته شد. زمان کل فعالیت برای این شیوه تمرینی 20 تا 40 دقیقه در نظر گرفته شد. افراد در این گروه یک فعالیت رکابزنی در آزمون وینگیت 30 ثانیهای با مقاومت معادل 5/7 درصد وزن بدن خود را انجام دادند. در این روش تمرینی شدید از آزمودنیها خواسته شد تا با حداکثر تلاش رکاب بزنند. در پایان هر جلسه تمرین، از افراد خواسته شد تا به مدت 5 دقیقه با انجام حرکات کششی و راه رفتن بدنشان را سرد کنند (17). در این تحقیق آزمودنی ها براساس رژیم غذایی توصیه شده از سوی پزشک معالج به تمرینات زیر نظر متخصص پرداختند.

روش آماری
از آمار توصیفی برای محاسبه میانگین و انحراف معیار متغیرهای تحقیق استفاده شد. همچنین برای ارزیابی طبیعی بودن توزیع دادهها از آزمون کولموگروف اسمیرنوف و برای تعیین تفاوتهای درونگروهی از آزمون t وابسته و برای تعیین تغییرات پیش و پس آزمون گروه ها از روش آماری تحلیل کوواریانس استفاده شد. تمامی محاسبات آماری با نرمافزار SPSS نسخه 21 و سطح معناداری 05/0انجام گرفت.
یافته ها
ویژگیهای آنتروپومتریکی، ترکیب بدنی و فیزیولوژیکی آزمودنیها در جدول 1 و دادههای آدیپونکتین، گلوکز، انسولین سرم و شاخص مقاومت به انسولین در جدول 2 نشان داده شده است. مقایسه تغییرات درون و بین گروهی نشان میدهد که پس از مداخله هشت هفته ای، دور باسن، نسبت دور کمر به باسن، شاخص توده بدن و میانگین فشار خون در هر دو گروه، تغییر معناداری نکرده است (05/0P>)، درحالیکه مقدار حداکثر اکسیژن مصرفی در هر دو درون و بین گروه افزایش و مقدار درصد چربی بدن کاهش معناداری داشت (05/0P<). بین میانگین دادههای سطوح آدیپونکتین سرمی و مقاومت به انسولین پیش و پس از آزمون در گروه HIIT و بین دو گروه تمرینی و کنترل بهترتیب افزایش و کاهش معناداری مشاهده شد(05/0P<).
جدول 1. تغییرات ویژگیهای آنتروپومتریکی و فیزیولوژیکی آزمودنیها در دو گروه در مرحله
پیش آزمون و پسآزمون
HIT کنترل
75335-229275

مقاله دانشگاهی JSB Volume 8 Issue 3 Pages 411 425 1

متغیر آماره گروه امعیار±نحرافمیانگین امعیار±نحراف میانگین بین F گروهی بین P گروهی

0/197
1/69 71/44±13/20
71/26±13/06 73/06±21/62
77/00±12/34 پیشآزمون
آپس زمون
توده بدن (کیلوگرم)
0/481 -0/914 t درونگروهی

0/603
0/51 29/70±4/17
29/13±4/41
1/386 29/57±2/77
28/97±3/39
1/211 پیشآزمون
آپس زمون t درونگروهی شاخص توده بدن
(BMI)
(کیلوگرم/مترمربع)
43/92±2/49 42/64±2/23 پیشآزمون درصد چربی(%BF)
041/0٭ 2/60 42/64±4/95 †40/14±4/34 آپس زمون 0/911 1/042 t درونگروهی 0/838
0/17 1/01±0/018
0/98±0/070 1/01±0/13 0/93±0/06 پیشآزمون
آپس زمون محیط دور کمر به باسن (WHR)
1/107 1/455 t درونگروهی 03/0٭ 3/71
31/12±5/33
33/18±6/83
-0/23 32/54±7/3
†41/44±6/09
3/12 پیشآزمون
آپس زمون t درونگروهی حداکثر اکسیژن مصرفی
(میلی لیتر/کیلوگرم/ دقیقه)
ادامه جدول 1. تغییرات ویژگیهای آنتروپومتریکی و فیزیولوژیکی آزمودنیها در دو گروه در مرحله
پیش آزمون و پسآزمون
HIT کنترل
75335-229149

متغیر آماره گروه امعیار±نحرافمیانگین امعیار±نحراف میانگین بین F گروهی بینP گروهی

0/75

0/15
134/89±12/12
135/11±1/01
0/911 133/25±10/67
122/02±11/84
2/32 پیشآزمون

آپس زمون t درونگروهی فشارخون سیستولیک(میلیمتر جیوه)

0/12
1/2 85/92±3/12
86/03±2/89
-0/447 85/45±4/60
83/25/±3/30
2/058 پیشآزمون

آپس زمون t درونگروهی فشار خون دیاستولی(میلیمتر جیوه)

†: تفاوت قبل و بعد در یک گروه (05/0<P)
٭: تفاوت بین دو گروه (01/0<P٭٭ ، 05/0<P٭)

جدول 2. مقایسه تغییرهای درون گروهی و بین گروهی در دو گروه در مرحله پیش آزمون و پس آزمون
HIT کنترلآماره

F

P

آماره

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

به سایت مرجع

www.homatez.com

مراجعه نمایید

 


مقاله دانشگاهی JSB Volume 8 Issue 3 Pages 411 425 1
قیمت: تومان