SCM به عنوان یکی از پارادایم‌های ساخت و تولید برای بهبود سازمانی در قرن 21 اهمیت زیادی پیدا کرده می باشد و نیز به عنوان یک استراتژی رقابتی برای انسجام و یکپارچه‌سازی تأمین‌کنندگان و مشتریان با هدف بهبود پاسخگویی و انعطاف‌پذیری سازمان‌های تولیدی مطالعه شده می باشد (Gunasekaran et al, 2004).
مفهوم مدیریت زنجیره تأمین با افزودن جنبه پایداری گسترده‌تر شده می باشد (Carter &Rogers, 2008). مفهوم پایداری برای اولین بار در دهه 1970 و اوایل دهه 1980 به وجود آمد، اما به صورت کلی در گزارش کمیسیون جهانی محیط و توسعه در سال 1987 به صورت عمومی تعریف گردید (Gasparatos et al. 2008) آن تعریف عبارت می باشد از:
توسعه‌ای که نیاز نسل فعلی را بدون محدود کردن توانایی نسل‌های بعدی در توسعه نیازهایشان، ارضا کند (WCED, 1987).
مفهوم پایداری در طول دهه 1970 و 1980 مطرح گردید اما به صورت رسمی به‌وسیله 27 اصل RioDeclaration در سال 1992 برای محیط و توسعه تشریح گردید. این 27 اصل عبارت‌اند از (Wikipedia, 2013):
1- تأثیر بشر: بشر در محور توسعه پایدار قرار دارد. 2- حق مالکیت ایالتی: البته در چارچوب مقررات کل کشور 3- حق توسعه 4- در نظر داشتن حفاظت محیط در فرایندهای توسعه 5- ریشه کن کردن فقر 6- همکاری ایالتی برای حفاظت از اکوسیستم 7- تقدم برای آن‌هایی که کمتر توسعه یافته‌اند 8- کاهش الگوهای غیر پایدار تولید و مصرف 9- ایجاد ظرفیت برای توسعه پایدار 10- مشارکت عمومی 11- قوانین محیطی ملی 12- سیستم اقتصادی بین‌المللی باز و حمایتی 13- جبران برای قربانیان آلودگی و دیگر آسیب‌های محیطی 14- همکاری ایالتی برای جلوگیری از رقابت حیله گرانه محیطی 15- اصول پیشگیرانه 16- درونی ساختن هزینه‌های محیطی 17- ارزیابی تأثیرات محیطی 18- هشدار درمورد فجایع محیطی 19- تذکرات به‌موقع و قبلی 20- زنان تأثیر حیاتی دارند 21- بسیج جوانان 22- مردم بومی دارای تأثیر حیاتی هستند 23- مردم تحت ظلم: بایستی محافظت شوند 24- جنگ: در هنگام تعارض بایستی به قوانین محیط زیستی تکریم گذاشت 25- حفاظت از محیط، توسعه و صلح 26- حل مباحثه‌های زیست محیطی 27- همکاری بین دولت و مردم.
تعاریف گوناگون پایداری در جدول 6-2 آورده شده می باشد:
جدول 6-2: تعاریف پایداری
(گرداوری شده توسط محقق)
تعریف منبع
پایداری به معنی تلفیق مسائل اقتصادی، اجتماعی و محیطی می باشد. Careter, Rogres (2008)
پایداری: توان کاهش ریسک‌های بلندمدت مرتبط با مصرف منابع، نوسانات هزینه انرژی، تعهدات محصول و مدیریت آلودگی و ضایعات. Shrivastava (1995)
پایداری: یک تعادل مناسب بین توسعه اقتصادی، نظارت محیطی و دارایی اجتماعی. Sikdar (2003)
پایداری: دستیابی استراتژیک و تلفیق اهداف اجتماعی، محیطی و اقتصادی سازمان از طریق هماهنگی سیستماتیک فرآیندهای تجاری درون سازمانی اصلی برای بهبود عملکرد اقتصادی بلندمدت یک شرکت و شبکه ارزش شرکت می‌باشد. Carter and Rogres (2008)

پایداری: تعقیب همزمان رونق اقتصادی، کیفیت محیطی و دارایی اجتماعی در حالی که هیچ ضرری نرسانیم. Pedersen (2009)
توسعه پایدار به معنی ارضاء نیاز نسل فعلی بدون محدود کردن توانایی نسل‌های بعدی در توسعه نیازهایشان می‌باشد. Özdemir et al (2011)

بعضی از این تعاریف دارای نقص‌هایی می‌باشند به عنوان مثال تعریف اوزدیمر دارای ماهیتی کلان نگر بوده و راهنمایی اندکی برای سازمان‌ها در کوشش برای دستیابی به پایداری بیشتر فراهم می کند یا در تعریف شیرواستاوا، جنبه اجتماعی نادیده گرفته شده می باشد.
با در نظر داشتن مرور ادبیات مشخص می گردد که تعریف واژه پایداری می‌تواند از حالت یک فلسفه داخل سازمانی تا واژه‌ای چندبعدی تغییر کند. فلسفه داخل سازمانی، روی ایجاد اطمینان از اینکه نسل آینده از فعالیت‌های امروزی ما تأثیر منفی نگیرند تمرکز دارد. تمرکز چندبعدی، شامل عناوینی می باشد که مرتبط با TPL هستند. این حالت روی متوازن کردن ابعاد مختلف اجتماعی، زیست محیطی و اقتصادی تمرکز دارد.
بعد از 20 سال کار، مشخص گردید که پایداری عبارت می باشد از (Gasparatos, 2008):
1- تلفیق مسائل اجتماعی-اقتصادی-زیست محیطی و بنگاهی و همین گونه در نظر گرفتن تعامل آن‌ها با یکدیگر.
2- در نظر گرفتن نتایج فعالیت‌های فعلی در آینده
3- تائید اینکه فعالیت‌های فعلی ما ممکن می باشد دارای تأثیرات منفی باشد و در نتیجه محتاطانه اقدام کردن.
4- در نظر گرفتن مردم
5- در نظر گرفتن حقوق صاحبان شرکت
برای پایداری اجتماعی بایستی اطمینان حاصل گردد که نیازهای افراد برآورده می گردد. برای پایداری اقتصادی بایستی سود حداکثر گردد. برای پایداری محیطی بایستی مصرف مواد غیرقابل تجدید حداقل گردد، تولید ضایعات حداقل گردد و آسیب همیشگی به محیط زیست وارد نشود (Zhou, Cheng, & Hua, 2000).
فعالیت‌های مختلفی در حیطه پایداری (اجتماعی-اقتصادی-محیطی) مطرح شده‌اند مانند کارهایی که در حیطه فعالیت تجاری پایدار انجام شده می باشد در جدول 7-2 آورده شده می باشد:
جدول 7-2: فعالیت‌های مرتبط با پایداری
(گرداوری شده توسط محقق)
فعالیت‌های مرتبط با پایداری منبع
مدیریت شبکه عرضه پایدار Young, Kielkiewicz-Young (2001)
مسئولیت اجتماعی موسسه Dyllick, Hockerts (2002)
استراتژی خرید سبز Lippman (1999)
خرید محیطی Zsidisin, siferd (2001)
بازاریابی سبز Sheth, parvatiyar (1995)
لجستیک معکوس Zikmund, Stanton (1971)
مدیریت محیطی Hoffman (2000)
ارزیابی چرخه عمر Thorn (2011)
ISO 14000 International Organization for Standardization (2002)
برگشت محصول، کاهش منبع، بازیافت، جانشینی مواد، بهره گیری دوباره از مواد، اندام ضایعات، تعمیر و تولید دوباره Svensson (2007)
سیستم تولید بسته Winkler (2011)
طراحی محصول، چرخه عمر محصول و بازیافت linton et al (2007)
اکولوژی صنعتی، مدیریت چرخه عمر، مدیریت یکپارچگی زنجیره و مدیریت زنجیره تأمین سبز/محیطی/پایدار Seuring (2004)
طراحی و بسته‌بندی پایدار، تولید پایدار، بازاریابی پایدار، حمل و نقل پایدار و خرید پایدار Al-Odeh, Smallwood (2012)

مدیریت زنجیره تأمین پایدار: مدیریت مواد و جریان اطلاعاتی و همچنین همکاری میان شرکت‌های زنجیره می باشد در حالی که هدف‌های 3 جنبه توسعه پایدار، یعنی اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی و الزامات سهامدارن را در نظر می‌گیرد (Seuring et al, 2008).

1-4-2- مدل‌های پایداری:
مدل‌های مختلفی برای پایداری مشخص شده می باشد. این مدل‌ها در ادامه تبیین داده شده اند.
الف) مدل سود سه‌گانه (Triple bottom line)
مدل سود سه‌گانه یا TBL در سال 1998 توسط الکینگتون مطرح گردید که شامل سه غیر از محیط طبیعی، جامعه و عملکرد اقتصادی می‌باشد. وی معتقد می باشد که در فصل مشترک این سه جزء فعالیت‌هایی وجود که سازمان‌ها می‌توانند با اشتغال به آن‌ها نه تنها اثرات مثبتی بر محیط زیست و جامعه داشته باشند بلکه منافع اقتصادی و رقابتی را نیز برای شرکت به همراه داشته باشد (Elkington 1998). تقریباً در همه مدل‌های مدیریت زنجیره تأمین پایدار سه بعد اقتصادی، اجتماعی و محیطی به تبیین زیر به عنوان ابعاد اصلی پایداری ذکر گردیده‌اند.
بعد اقتصادی بر نیازهای مالی متمرکز بوده و اصولاً به عنوان مهم‌ترین بعد دیده می گردد. این نکته جای تأمل می باشد که بدون موفقیت اقتصادی زنجیره تأمینی در بلندمدت وجود نخواهد داشت.
بعد اجتماعی بر نیازهای اجتماعی کارکنان از قبیل برابری، بهداشت، تکریم و … متمرکز می‌باشد. هر سازمانی برای دستیابی به موفقیت مجبور می باشد که به نیازهای کارکنان توجه نماید زیرا چنانچه نیازهای کارکنان برآورده نشود بهره‌وری آنان کاهش می‌یابد. نظریه سلسله مراتب نیازهای مازلو به خوبی این نیازها را اظهار می کند.
بعد محیطی بر مهم‌ترین جنبه جهان امروزی یعنی خطرات محیطی متمرکز بوده و در کوشش برای محافظت از محیط در برابر خطرات حاصل از صنعتی شدن و دیگر پیشرفت‌های تکنولوژیکی می‌باشد. به گونه کلی بشر غرق در نیازهای خود بوده و از کاهش منابع، گرم شدن کره زمین، تخریب جنگل‌ها و لایه اوزون غافل می باشد. مدل سود سه‌گانه مدلی کلی و عمومی بوده که تقریباً در همه حوزه‌هایی که موضوع پایداری وارد شده می باشد کاربرد دارد، لیکن همین ویژگی کلی بودن آن و عدم ارائه جزئیات در هر بعد و نیز غفلت از جنبه‌های دیگر سازمان مثل ساختار سازمانی، مشتریان، استراتژی و مدیریت ریسک و عدم تفکیک محرک‌ها و توانمند‌سازها؛ به عنوان یک اشکال در بکارگیری آن در مدیریت زنجیره تأمین اقدام می کند.

شکل 1-2: مدل پایداری سود سه‌گانه (TBL)
(Elkington,1998)
ب) مدل آشیانه‌ای (Nested model)
مدل آشیانه‌ای که نشان‌دهنده روابط بین محیط، جامعه و اقتصاد می‌باشد در سال 2002 توسط گدینگ و همکاران معرفی گردید. بنیان شکل‌گیری این مدل بر این استوار بوده که همه فعالیت‌های بشر در محیط صورت می‌گیرد. گدینگ و همکاران اظهار نموده‌اند که فعالیت اقتصاد و بازار بخشی از جامعه بوده و اصولاً اقتصاد نمی‌تواند بدون محیط ظهور یابد. همان گونه که در شکل نشان داده شده، اقتصاد در هسته و مرکز این آشیانه قرار گرفته می باشد اما این امر به معنی آن نیست که اقتصاد به عنوان مرکز ثقلی دیده شده که دیگر اجزا حول آن می‌چرخند، بلکه اقتصاد نیز زیرمجموعه‌ای می‌باشد که به دیگر اجزاء وابسته می باشد. جامعه نیز وابسته به محیط بوده اما محیط بدون جامعه نیز می‌تواند دوام داشته باشد (Gidding et al., 2002).

شکل 2-2: مدل پایداری تو در تو (آشیانه‌ای)
(Gidding et al., 2002).
ج) مرزهای شکست (Breaking down Boundaries)
مدل مرزهای شکست نیز در سال 2002 توسط گدینگ و همکاران معرفی شده می باشد. مدل مزبور بر اساس این ایده می‌باشد که همه فعالیت‌هایی که در جامعه و در اقتصاد انجام می شوند، می‌توانند به عنوان فعالیت‌های انسانی محسوب شده و سهمی در رفاه افراد داشته باشند. پس، در این مدل مرز بین اقتصاد و جامعه حذف شده می باشد. گدینگ و همکاران عنوان می‌کنند که فعالیت‌های انسانی صورت گرفته در جامعه و اقتصاد تأثیراتی بر محیط می‌گذارند و به صورت همزمان محیط نیز اثرات قوی بر فعالیت‌های انسانی (از نوع بازار و غیر بازار) دارد. رفاه بشری نیز به گونه قابل توجهی به این تعاملات وابسته می‌باشد. روابط تنگاتنگ محیط و بشر‌ با مرزهای غیر شفاف و خاکستری بین این دو در مدل نشان داده می گردد. برای دستیابی به توسعه پایدار نمی‌توان محیط و فعالیت‌های انسانی را از هم جدا نمود؛ بلکه تعاملات این دو، رفاه بشری را منعکس می‌سازد. (Gidding et al., 2002).

شکل 3-2: مدل پایداری مرزهای شکست
(Gidding et al., 2002)
د) مدل سود سه‌گانه و چهار جنبه پشتیبان (TBL + 4 facets)
کارتر و راجرز بر اساس مدل سود سه‌گانه مدلی را برای پایداری ارائه داده‌اند که شامل عملکرد سازمان در سه بعد اجتماعی، اقتصادی و محیطی به همراه چهار جنبه پشتیبان شامل مدیریت ریسک، شفافیت، استراتژی و فرهنگ می‌باشد و به مدل TBL + 4 facets معروف می باشد. از نظر کارتر و راجرز روابط بین این چهار جنبه پشتیبان مانعه‌الجمع نبوده و ادعا می‌کنند که همه این چهار جنبه پشتیبان بخش منسجمی از الگوهای مدیریت زنجیره تأمین پایدار می‌باشند.

شکل 4-2: مدل پایداری سود سه‌گانه و جنبه‌های حامی آن (TBL + Facets)
(Carter and Rager,2008)
ﻫ) مدل کفایت اقتصادی (Sufficiency economy)
مدل کفایت اقتصادی که در سال 2009 توسط مونگساواد شامل سه حلقه می‌باشد که نشان‌دهنده سه اصل میانه‌روی، معقول بودن و خود ایمنی می‌باشند. آنان عقیده دارند که دانش و محتوای اخلاقی دو شرط ضروری برای دستیابی به سه اصل اساسی مذکور می‌باشد. شرط دانش نیازمند مطالعه کامل همه تجربیات و اطلاعات در دسترس جهت تصمیم‌گیری‌های محتاطانه می‌باشد و شرایط اخلاقی بر انسجام، امانت‌داری، درستکاری و افراد سخت‌کوش تمرکز دارد. مونگساواد ادعا می کند که با اجرا و بکارگیری کفایت اقتصادی افراد از زندگی متوازن و متناسب همراه با امنیت در محیط و جامعه‌ای پایدار برخوردار شده و قادر به تحمل و تطبیق با اثرات بدخیم جهانی شدن خواهند گردید (Mongsawad, 2009).

شکل 5-2: مدل پایداری کفایت اقتصادی
(Mongsawad, 2009)
و) مدل خانه مدیریت زنجیره تأمین پایدار (Sustainable SCM)
مدل خانه مدیریت زنجیره تأمین پایدار (sSCM) که در سال 2010 توسط توتبرگ و ویتس تراک معرفی شده به صورت بنایی می‌باشد که سه ستون دارد. ستون‌های این بنا نشان‌دهنده سه بعد اصلی پایداری یعنی TBL بوده که برای متعادل نگه‌داشتن بنا ضروری می‌باشند. مدیریت ریسک نیز فونداسیون بنا را تشکیل می‌دهد. مطابق این مدل، برای دستیابی به منافع و سود بلندمدت بایستی که ریسک‌ها شناسایی و کاهش داده شوند. توتبرگ و ویتس تراک اظهار می‌کنند که قوانین، راهنمایی‌ها و استانداردها به عنوان نقطه شروعی برای بکارگیری اصول و فعالیت‌های پایداری در زنجیره تأمین اقدام می‌کنند. به علاوه موردها، ایجاد ارزش‌ها و اخلاقیات در کل سازمان و همچنین ایجاد فضای کارا، منعطف و سبز IT و انطباق استراتژی بنگاه با توسعه پایدار لازمه مدیریت زنجیره تأمین پایدار می‌باشد. انطباق با معیارها و اقدامات مزبور، سازمان را پیش روی تهدیدات اجتماعی و محیطی و نیز ریسک‌ها محافظت کرده و به سوی پایداری پیش می‌برد (Teuteberg & Wittstruck, 2010).

شکل 6-2: مدل پایداری خانه مدیریت زنجیره تأمین پایداری
(Teuteberg & Wittstruck, 2010)
در شکل خانه پایداری گفته می گردد که برای دستیابی به سود بلندمدت بایستی ریسک را کنترل نمود. قوانین و مقررات و استانداردها به عنوان نقطه شروع اجرای اصول و اعمال پایداری اقدام می‌کنند.
ز) مدل پایداری فائو
سازمان بین‌المللی فائو در سال 2010 مدل زیر را برای پایداری ارائه نموده می باشد:

شکل 7-2: مدل پایداری خانه مدیریت زنجیره تأمین پایداری
(FAO 2010)
در این مدل، بعد چهارمی اضافه شده می باشد. این بعد به حکمرانی (نظارت) مناسب تصریح دارد. البته بعد چهارم در ادبیات مورد قبول قرار نگرفته می باشد. شاخص هایی که در این بعد ارائه شده اند در مدل های دیگر در سایر ابعاد ارائه شده بودند.

2-4-2- روش‌های اندازه گیری پایداری:
هر چند مقالات زیادی در دهه گذشته در حوزه پایداری به رشته تحریر درآمده می باشد لیکن بیشتر به اظهار مزایای پایداری و اثرات آن پرداخته‌اند و کمتر وارد بحث معیارها و سنجه‌های انداز‌ه‌گیری پایداری شده‌اند. اندک مقالات چاپ گردیده‌ای هم که به ارائه معیارهای اندازه‌گیری پایداری پرداخته‌اند بیشتر بعد محیط را به عنوان ستون اصلی پایداری در نظر گرفته و معیارهای ارائه شده بیشتر در آن حوزه می‌باشد. این طریقه در حیطه تخصصی مدیریت زنجیره تأمین پایدار بیشتر صادق می باشد. در چند سال اخیر سازمان‌ها برای اندازه‌گیری پایداری علاقه بیشتری به سه بعد اصلی (TBL) به گونه همزمان نشان داده‌اند.
گزارش‌های پایداری یک فعالیت اختیاری می باشد که دارای 2 هدف اصلی می‌باشد: 1- ارزیابی وضعیت فعلی سازمان از نظر ابعاد اجتماعی، محیطی و اقتصادی. 2- ابلاغ کوشش‌های شرکت و پیشرفت‌ها در زمینه پایداری به سهامداران. (Dalal-Clayton and Bass, 2002).
ارائه گزارش‌های رسمی پایداری به شرکت‌ها اجازه می‌دهد تا موفقیت‌های برنامه‌هایشان را مشخص کنند و نگرششان را برای در نظر گرفتن مشتریان، سهامداران، کارکنان و همتایان روشن سازند (Wheeler et al, 2003; Jenkins, 2004).
معایب روش‌های ارزیابی پایداری عبارت‌اند از:
1. ارزیابی پایداری هنوز به بلوغ نرسیده می باشد و رویکردهای مختلف هر کدام به جنبه‌ای خاص توجه می‌کنند و کافی نیستند (Gasparatos et al, 2008).
2. مرور ادبیات پژوهش نشان می‌دهد که متأسفانه هنوز بعد اجتماعی به گونه کامل تعریف و روشن نشده می باشد لیکن در بعد اقتصادی شاید به دلیل قدیمی‌تر بودن آن این مشکل وجود نداشته و دارای معیارهای کلاسیک و پذیرفته ‌شده‌ می باشد. در بعد محیطی نیز به دلیل اهمیت فزاینده آن در دهه گذشته کمبود معیارهای اندازه‌گیری به چشم نمی‌خورد (Seuring, 2004; Linton et al., 2007;Hutchins, 2008;).
3. تخصیص وزن به هر یک از ابعاد دارای قاعده خاصی نبوده می باشد و نمی‌توان به‌راحتی نتیجه گیری نمود و نتیجه گیری‌ها بیشتر به قضاوت نویسنده بستگی دارد.
4. بیشتر روش‌های اندازه گیری در سطح شرکت می‌باشند (Dantsis et al. 2010).
به صورت کلی می‌توانیم برای اندازه گیری پایداری 2 نوع رویکرد را در ادبیات نظاره کنیم، بعضی از رویکردها با ارائه مدلی برای ارزیابی پرداخته‌اند و بعضی از مقالات به ارائه شاخص‌ها پرداخته‌اند و مدل خاصی ارائه نداده‌اند. در ادامه روش GRI به عنوان یکی از اصلی‌ترین روش‌های اندازه گیری به صورت کامل مطالعه می گردد و جمع بندی مدل‌ها و سنجه‌ها ارائه می گردد.
روش GRI:
در سال 1997 برنامه محیطی ایالات متحده با سازمان‌های غیردولتی ایالات متحده، برنامه‌ای برای اقتصاد پاسخگو در برابر محیط ایجاد کردند که منجر به ارائه شاخص GRI گردید. هدف آن افزایش کیفیت، دقت و مفید بودن گزارش‌های پایداری بود (GRI, 2013).
GRI فرایند طولانی، بین‌المللی و چند ذینفعی می باشد که رسالت آن توسعه راهنمایی برای گزارش پایداری به صورت قابل قبول و در سطح جهانی می‌باشد (Lamberton, 2005).
GRI شناخته شده ترین راه اندازه گیری پایداری می باشد. در این روش، 70 شاخص کلیدی معرفی می گردد. در این روش، توضیحات روش شناسی، حیطه کاربرد شاخص‌ها و رفرنس‌های فنی دیگر ارائه می گردد. یکی از مزایای GRI امکان بهره گیری از محک زنی می باشد. از معایب GRI تعداد زیاد شاخص‌ها می باشد و علت آن این می باشد که این روش برای تمام صنایع طرح شده می باشد و این تعداد زیاد شاخص باعث شده می باشد که برای انتخاب شاخص‌های مناسب یک صنعت دچار چالش بشویم.
بعد اقتصادی آن به دسته‌ها و شاخص‌های زیر تفکیک می گردد:
1- عملکرد اقتصادی: شاخص‌های آن عبارت‌اند از:
1. ارزش اقتصادی مستقیم تولید شده و توزیع شده
2. فرصت‌ها و تهدیدهای ایجاد شده برای سازمان که ناشی از تغییرات آب و هوایی می باشد
3. پوشش تعهدات برنامه سود تعریف شده سازمان
4. کمک‌های مالی اساسی دریافت شده از دولت
2- حضور در بازار: شاخص‌های آن عبارت‌اند از:
1. دامنه نسبت‌های استاندارد سطح دستمزد ورودی بر حسب جنسیت در قیاس با حداقل دستمزد محلی در مکان‌های اساسی عملیات
2. سیاست‌ها و عملیات و نسبت مخارج در عرضه کنندگان محلی در مناطق عملیاتی مهم
3. شیوه¬ های استخدام محلی و نسبت مدیران ارشدی که از جامعه محلی در مکان‌های اصلی عملیات بکار گرفته شده می باشد.
3- اثرات اقتصادی غیرمستقیم
1. توسعه و اثرات سرمایه گذاری زیرساختی و خدمات ایجاد شده که اساساً برای مصالح عمومی از طریق کار تجاری ایجاد شده می باشد.
2. درک و تشریح تأثیرات اقتصادی غیرمستقیم اساسی (شامل حدود تأثیرات)
شاخص‌های محیطی آن 30 تا می‌باشد که در 9 گروه دسته بندی شده می باشد:
1- مواد:
1. موردها بهره گیری شده بر حسب وزن و حجم.
2. درصد مواد بهره گیری شده که مواد ورودی بازیافت شده هستند.
2- انرژی:
1. مصرف انرژی مستقیم به‌وسیله منبع انرژی اصلی
2. مصرف انرژی غیرمستقیم به‌وسیله منبع انرژی اصلی
3. انرژی ذخیره شده به علت بهبود کارایی و محافظت
4. ابتکارات برای ایجاد محصولات و خدمات کارا در انرژی یا مبتنی بر انرژی‌های تجدیدپذیر و اندازه کاهش انرژی حاصله از این فعالیت‌ها.
5. ابتکارات برای کاهش مصرف انرژی غیرمستقیم و کاهش‌های حاصله.
3- آب:
1. کل اندازه آب برداشته شده به‌وسیله منبع
2. منابع آبی که به‌وسیله برداشتن آب تحت تأثیر قرار می‌گیرند
3. درصد و کل حجم آب بازیافت شده و دوباره مصرف شده
4- تنوع زیستی:
1. مکان و اندازه زمین مالکیتی، اجاره‌ای، مدیریتی و نزدیک مناطق حفاظت شده و مناطق دارای ارزش تنوع زیستی بالا در خارج از مناطق حفاظت شده.
2. تشریح اثرات اساسی فعالیت‌ها، محصولات و خدمات، روی تنوع زیستی در مناطق حفاظت شده و مناطق دارای ارزش بالای تنوع زیستی در خارج از مناطق حفاظت شده.
3. بوم‌های حفاظت شده یا بازیافت شده.
4. استراتژی‌ها، فعالیت‌های فعلی و طرح‌های آینده برای مدیریت تأثیرات تنوع زیستی.
5. تعداد گونه‌های لیست قرمزIUCN و گونه‌های لیست حفاظت ملی با محل‌های سکونت در مناطق تحت تأثیر به‌وسیله عملیات، بر حسب اندازه خطر انقراض.
5- انتشار، فاضل آب و ضایعات:
1. کل گاز گل خانه‌ای مستقیم و غیرمستقیم چاپ گردیده بر حسب وزن.
2. دیگر گازهای غیرمستقیم مرتبط چاپ گردیده بر حسب وزن.
3. ابتکارت برای کاهش انتشار گازهای گل خانه‌ای و اندازه کاهش دست یافته.
4. اندازه انتشار مواد مضر برای اوزون بر حسب وزن.
5. NO, SO و دیگر ترکیبات هوایی بر حسب نوع و وزن.
6. کل آب تخلیه شده بر حسب کیفیت و مقصد.
7. کل وزن ضایعات بر حسب نوع و روش انهدام.
8. تعداد کل و حجم مایعات اساسی .
9. وزن ضایعات حمل شده، وارد شده، صادر شده یا به اقدام آورده شده که به نظر می‌رسد بر اساس ضمیمه قرارداد بازل یک، دو، سه و چهار خطرناک باشد و درصد ضایعات حمل شده که به صورت بین‌المللی حمل شده می باشد.
10. ماهیت، اندازه، وضعیت حفاظت و ارزش تنوع بومی آب و بوم‌های مرتبط که به گونه اساسی به‌وسیله تخلیه آب سازمان تحت تأثیر قرار می‌گیرند.
6- خدمات و محصولات:
1. ابتکار برای کاهش اندازه تأثیرات محیطی محصول و خدمات و اندازه کاش دست یافته.
2. درصد محصولات فروخته شده و مواد بسته بندی که بر حسب طبقه خود بازیافت شده‌اند.
7- شکایت:
1. ارزش مالی جریمه‌های اساسی و تعداد کل ضمانت‌های غیر پولی برای عدم تطابق با قوانین و مقررات محیطی.
8- حمل و نقل:
1. تأثیرات اساسی محیطی از محصولات حمل شده و دیگر کالاها و مواد بهره گیری شده برای عملیات سازمان و حمل کردن نیروی کار.
9- دسته نهایی کلی:
1. سرمایه‌ها و مخارج کلی حفاظت محیطی بر حسب نوع
از طرف دیگر این 30 شاخص را به 17 شاخص اصلی و 13 شاخص اضافی تقسیم بندی می‌کنند. شاخص‌های اصلی، شاخص‌هایی هستند که مورد نظر تمام سهامداران هستند اما شاخص‌های اضافی، فعالیت‌هایی در حال ظهور هستند.
شاخص‌های اجتماعی:
این مورد به دسته‌های زیر تفکیک می گردد: حقوق انسانی، عملیات کارگر و طرز کار شایسته، مسئولیت محصول و جامعه.
الف) شاخص‌های شیوه کار و طرز کار شایسته:
1- اشتغال:
1. کل نیروی کار بر حسب نوع اشتغال و قرارداد استخدام و منطقه که بر حسب جنسیت مشخص شده می باشد
2. تعداد کل و نرخ نیروی کار جدید استخدام شده و گردش نیروی کار بر حسب گروه سنی و جنسیت و منطقه.
3. مزایای فراهم شده برای کارگران تمام وقت که برای کارگران پاره وقت وجود ندارد بر حسب مناطق اصلی عملیات.
4. نرخ بازگشت به کار و نگهداری بعد از بیکاری دوره بارداری بر حسب جنسیت.
2- روابط نیروی کار و مدیریت:
1. درصد نیروی کار تحت پوشش به‌وسیله توافق نامه‌های دسته جمعی داد و ستد.
2. حداقل دوره خبر (تذکر، آگهی) با در نظر گرفتن تغییرات عملیاتی با در نظر گرفتن اینکه آیا این مورد در موافقت نامه جمعی تعیین شده می باشد یا نه.
3- ایمنی و سلامت حرفه‌ای:
1. درصد نیروی کار نماینده در مدیریت مشارکتی رسمی (کمیته‌های بهداشت و سلامت رسمی که به نگهداری و توصیه برنامه‌های سلامت و بهداشت حرفه‌ای کمک می‌کنند).
2. نرخ مصدومیت، بیماری‌های حرفه‌ای، روزهای از دست رفته و غیبت از کار، و تعداد کل فاجعه‌های مرتبط با نیروی کاربر حسب منطقه و بر حس جنسیت.
3. برنامه‌های آموزشی، مشاوره‌ای، پیشگیرانه و کنترل ریسک برای کمک به نیروی کار، خانواده یا جامعه پیش روی بیماری‌های جدی.
4. موضوعات ایمنی و سلامتی که در توافق‌های رسمی با اتحادیه‌های تجاری پوشش داده شده می باشد.
4- آموزش و تحصیلات:
1. متوسط ساعات آموزش در سال به ازای نیروی کار به ازای جنسیت و بر حسب طبقه نیروی کار.
2. برنامه‌های مدیریت مهارت و یادگیری مادام‌العمر که از بکار آمدن مستمر نیروی کار طرفداری کند و به آن‌ها کمک کند تا دوران خدمت خود را مدیریت کنند.
5- تنوع و فرصت برابر:
1. ترکیب هیئت حاکمه و تفکیک نیروی کار بر حسب طبقه نیروی کار بر طبق جنسیت، گروه سنی، عضویت گروه اقلیت و دیگر شاخص‌های تنوع.
6- حق‌الزحمه یکسان برای مردان و زنان:
1. نسبت حق‌الزحمه و دستمزد پایه زنان به مردان بر حسب طبقه نیروی کار، بر حسب مناطق عملیاتی اصلی
ب) شاخص‌های عملکرد حقوق انسانی:
1- فعالیت‌های سرمایه گذاری و تهیه:
1. درصد و تعداد کل توافق‌های سرمایه گذاری اصلی که شامل حقوق انسانی می گردد.
2. درصد عرضه کنندگان، پیمانکاران و دیگر همکاران اصلی که تحت غربالگری حقوق انسانی قرار گرفته‌اند و کارهای صورت گرفته در این زمینه.
3. کل ساعات آموزش کارمندان در سیاست‌ها و شیوه‌های مربوط به حقوق انسانی که مربوط به عملیات هستند، شامل درصد کارکنان آموزش دیده.
2- عدم تبعیض:
1. تعداد کل وقایع مربوط به تبعیض و اقدامات اصلاحی انجام شده.
3- معافیت تجمع و دادوستدهای تجمعی:
1. عملیات و عرضه کنندگان مشخصی که برای آن‌ها ممکن می باشد اجرا کردن آزادی تجمع و دادوستدهای جمعی ممکن می باشد نقض گردد یا در معرض خطر زیادی باشد؛ و کارهایی که برای طرفداری از این حقوق انجام شده می باشد.
4- نیروی کار کودک:
1. عملیات و عرضه کنندگان مشخص شده‌ای که آن‌ها دارای ریسک زیادی برای نیروی کار کودک هستند و سنجه‌هایی که برای مشارکت در حذف مؤثر نیروی کار کودک بکار برده می گردد.
5- کار اجباری و تحمیلی:
1. عملیات و عرضه کنندگان مشخص شده‌ای که دارای ریسک حادثه برای کار اجباری و تحمیلی هستند و سنجه‌هایی که برای حذف تمام انواع کار اجباری و تحمیلی بکار برده شده می باشد.
6- جنبه‌های ایمنی:
1. درصد کارکنان ایمنی آموزش دیده مرتبط با حقوق انسانی، در سیاست‌های سازمان و شیوه‌های سازمان، که مربوط به عملیات هستند.
7- حقوق ذاتی:
1. تعداد کل حوادث تخطی و تجاوز که شامل حقوق ذاتی مردم بومی می باشد و کارهای صورت گرفته.
8- ارزیابی:
1. تعداد کل عملیاتی که در معرض بازبینی و مطالعه تأثیرات حقوق انسانی قرار دارند.
9- بهبود:
1. تعداد شکایت‌های مربوط به حقوق انسانی که با مکانیسم‌های رسمی مورد خطاب قرار داده شده و حل شده می باشد.
ج) شاخص‌های عملکرد جامعه:
1- انجمن‌های محلی:
1. درصد عملیات با برنامه‌های توسعه، ارزیابی تأثیر و تعامل با انجمن‌های محلی.
2. عملیات با پتانسیل واقعی یا تأثیر منفی واقعی روی انجمن‌های محلی.
3. سنجه‌های کاهشی و پیشگیرانه انجام شده در عملیات با پتانسیل واقعی یا تأثیر منفی واقعی روی انجمن‌های محلی.
2- فساد:
1. درصد و تعداد کل واحدهای سازمانی که برای ریسک فساد، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند.
2. درصد کارکنانی که در برنامه‌ها و سیاست‌های ضد فساد سازمان آموزش دیده‌اند.
3. کارهای صورت گرفته در هنگام بروز فساد.
3- سیاست عمومی:
1. موضع سیاست عمومی و مشارکت در توسعه سیاست عمومی و اعمال نفوذ.
2. کل ارزش مالی مشارکت در دعواهای سیاسی، سیاستمداران و نهادهای مرتبط بر حسب کشور.
4- رفتارهای ضد رقابتی:
1. تعداد کل فعالیت‌های قانونی برای رفتارهای ضد رقابتی، ضد صداقت و فعالیت‌های انحصاری و نتیجه آن‌ها.
5- شکایت:
1. ارزش کل جریمه مالی و تعداد کل تعهدات غیرمالی عدم تطابق با قوانین.
د) مسئولیت محصول:
1. امنیت و سلامت مشتری:
1. مراحل چرخه عمر که در آن‌ها تأثیرات سلامتی و امنیت محصولات و خدمات برای بهبود ارزیابی شده‌اند و درصد طبقات محصولات و خدمات اصلی که در معرض چنین فرآیندی قرار گرفته‌اند.
2. تعداد کل تعهدات عدم تطابق با مقررات و کدهای اختیاری مرتبط با تأثیرات سلامتی و امنیت محصولات و خدمات در طول چرخه عمر بر حسب نوع خروجی‌ها.
2. برچسب زنی محصولات و خدمات:
1. نوع اطلاعات محصول و خدمت لازم به‌وسیله روش‌ها، و درصدی از محصولات و خدامت اصلی که در معرض این الزامات اطلاعاتی هستند.
2. تعداد کل تعهدات عدم تطابق با مقررات و کدهای اختیاری مرتبط با برچسب زنی و اطلاعات محصول و خدمت، بر حسب نوع خروجی‌ها.
3. فعالیت‌های مرتبط با رضایت مشتری، شامل نتایج پیمایش ارزیابی رضایت مشتری.
3. ارتباطات بازاریابی:
1. برنامه‌هایی که برای تبعیت از قوانین، استانداردها و کدهای داوطلبانه مرتبط با ارتباطات بازاریابی هستند؛ شامل تبلیغات، ارتقاء و ضمانت .
2. تعداد کل وقایع عدم تطابق با مقررات و کدهای اختیاری مرتبط با ارتباطات بازاریابی؛ شامل تبلیغات، ترفیع و طرفداری، بر حسب نوع خروجی.
4. حفظ حریم خصوصی مشتریان
1. تعداد کل شکایت‌های اثبات شده درمورد شکسته شدن حریم خصوصی مشتریان و از دست رفتن داده‌های مشتری.
5. برآوردن (قبول)
1. ارزش پولی جریمه‌های اساسی درمورد عدم تطابق با قوانین و مقررات مرتبط با تهیه و بهره گیری از محصولات و خدمات.
البته این روش دارای معایبی نیز می‌باشد:
1- ایساکسون و استیمل در سال 2009 به مطالعه پایداری در صنعت سیمان پرداخته‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که GRI برای گزارش گیری در صنعت سیمان کافی نیست زیرا نمی‌تواند پاسخگوی اندازه پایداری شرکت و همچنین چگونگی دستیابی سریع به پایداری باشد (Isaksson and Steimle, 2009).
2- در روش GRI به نیازهای مشتری توجه کافی نشده می باشد و این مورد می‌تواند به عنوان مثال با در نظر گرفتن مفهوم هزینه کیفیت پایین در گزارش‌های پایداری بهبود یابد (Isaksson and Steimle, 2009).
3- اندازه گیری این شاخص‌ها ساده نیست و هیچ راهنمایی برای انتخاب بین شاخص‌ها وجود ندارد (Veleva, Ellenbecker, 2000).
4- این شاخص‌ها بیشتر به درد سطح پایین یعنی سطح عملیاتی و پروژه‌ای می‌خورند (Labuschagne et al. 2005).
با مرور انجام شده روی ادبیات، روش‌های زیر به عنوان روش‌های ارزیابی پایداری مشخص شدند:
جدول 8-2: روش‌های ارزیابی پایداری
(گرداوری شده توسط محقق)
روش تبیین رفرنس
CVM (روش ارزیابی مشروط) این روش در سال 1947 توسط وانتراپ معرفی گردید.
مبنای این روش، تخمین مازاد مصرف کننده برای کالای جهانگردی ارائه شده با اکوسیستم می باشد (Lee and Han, 2002). در نتیجه در این روش افراد اندازه تمایل خود به پرداخت مبلغی برای بهره گیری از کالای زیست محیطی را اظهار می‌نمایند.
در این روش از ارزیابی به شدت ذهنی بهره گیری می کند. این روش فقط به جنبه مالی توجه می کند. Gasparatos et al (2008)
روش CBA این روش در سال 1997 توسط کستانزا ارائه شده می باشد.
تجزیه و تحلیل هزینه منفعت، بهره گیری از منابع را توجیه مى‌کند. کارشناسان کوشش مى‌کنند با بهره‌گیرى از این تکنیک مشخص کنند که آیا هزینه‌هاى تولید (نیروى انسانی، زمین، …) با در نظر داشتن منافعى که پیش‌بینى مى‌گردد، معقول و توجیه‌پذیر هستند.
(روش تحلیل هزینه-منفعت) از مفهوم کفایت اقتصادی بهره می‌گیرد و از مفهوم نرخ تنزیل و NPV بهره می‌گیرد و به دلیل بهره گیری از نرخ تنزیل به آن انتقاد می گردد زیرا راجع به اندازه نرخ تنزیل توافق وجود ندارد. این روش فقط به جنبه مالی توجه می کند. Gasparatos et al (2008)
ISEW (شاخص رفاه اقتصادی پایدار)
در سال 1989 توسط دالی و کوب ارائه شده می باشد.
به دنبال حداکثرسازی رفاه اقشار مختلف به‌وسیله موازنه بین کمیت‌های مالی مختلف می باشد. این روش در حد آکادمیک باقی مانده می باشد. علت های آن عبارت‌اند از: 1- بیشتر به درد اثر رفاه ناشی از سیاست‌ها و پروژه‌های بزرگ که دارای تأثیر صد در صد روی رفاه جامعه هستند می‌خورد 2- نمی‌تواند پیش بینی تأثیرات پروژه‌ها را کمی کند. این روش فقط به جنبه مالی توجه می کند. Gasparatos et al (2008)
امرژی این روش توسط ساینسمن و اودوم در دهه 1980 مطرح شده می باشد. انرژی موجود از یک نوع که قبلاً به صورت مستقیم یا غیرمستقیم برای ساخت یک خدمت یا محصول مصرف شده می باشد و واحد آن Emjoul (ej) می باشد. در نتیجه محتوای امرژی یک محصول یا خدمت می‌تواند به عنوان سنجه پایداری و یا فشار روی محیط در نظر گرفته گردد.
فرایندهای بوم شناسی رایگان را در نظر می‌گیرد. قابلیت تقسیم منابع انرژی/موردها جداگانه را دارد. دارای مقیاس گسترده می باشد که مسائل اقتصادی، اجتماعی و محیطی را در بر می‌گیرد. این روش به بعد زیستی-فیزیکی توجه می کند. Gasparatos et al (2008)
اکسرژی این روش به صورت اساسی در دهه 1950 توسط رانت مطرح گردید. اکسرژی یا انرژی موجود، خاصیت ترمودینامیک سیستم می باشد که به صورت گسترده به‌وسیله مهندسان برای مطالعه و بهبود کارایی فرآیندهای شیمیایی و گرمایی بهره گیری می گردد. اکسرژی را می‌توان به عنوان «حداکثر کاری که می‌توان از سیستم استخراج نمود وقتی که این سیستم به صورت تعادل ترمودینامیکی با یک وضعیت مرجع حرکت می کند» در نظر گرفت.
بر اساس روش‌های مناسبی که به صورت آکادمیک مورد پذیرش می باشد. بر اساس قوانین ترمودینامیکی می باشد که اندازه گیری دقیق را ممکن می‌سازد. وجود برگشت ناپذیری‌ها را در مراحل مختلف زنجیره تولید تشخیص می‌دهد تا ضعیف‌ترین لینک پیدا گردد. این روش به بعد زیستی-فیزیکی توجه می کند. Gasparatos et al (2008)
Bastianoni et al (2005)
Hoang and Rao (2010)
ردپای بوم شناختی این روش توسط ریس و واکرناگل در دهه 1990 مطرح شده می باشد. ابزاری حسابداری می باشد که اندازه مصرف منابع و ضایعات را بر حسب زمین حاصلخیز تخمین می‌زند. در این روش 6 دسته زمین هست.
روی مصرف تأکید می کند و مورد هایی را درمورد تقاضای جوامع انسانی از اکوسیستم طبیعی ارائه می‌دهد.
اندازه جمعیت و مصرف منابع را در نظر می‌گیرد که این 2 مورد، جنبه‌های بهره گیری از محیط هستند.
ابزارهای ساده، منعطف و دیداری که می‌توانند به‌راحتی با غیر ماهرها ارتباط مستقر کنند.
این روش به بعد زیستی-فیزیکی توجه می کند. Gasparatos et al (2008)
Wackernage, Rees (1997)
GRI
در سال 1997 به‌وسیله سازمان‌های غیرانتفاعی CERES ایجاد گردید.
GRI G3 دارای 7 دسته اصلی می باشد: عملکرد اجتماعی، اقتصادی، محیطی، حقوق انسانی، راه و رسم کارگر و طرز کار شایسته، مسئولیت محصول و جامعه. یکسری شاخص‌های اضافه هم در قسمت ضمیمه هست. این قسمت شامل خدمات مالی، لجستیک، حمل و نقل، انبارداری و مواد، آژانس‌های عمومی، ارتباطات راه دور، مسئول تور و وسیله موتوری می گردد. www.globalreporting.org
ارزیابی چرخه عمر (LCA) این روش در سال 1993 توسط کونسولی و دیگران ارائه شده می باشد. می‌تواند اطلاعاتی را در ارتباط با تأثیر محصول یا خدمت ارائه دهد. این مورد ابزار مناسبی برای مطالعه تأثیرات اکولوژی می باشد. هزینه چرخه عمر (LCC) می‌تواند ابزار خوبی برای مطالعه بعد اقتصادی باشد. Tukker (2000)
Bovea, Vidal (2004)
ISO 14000
یکی از روش‌های استاندارد برای در نظر گرفتن بعد محیطی، می‌باشد. که دارای 4 گام می باشد:
1- تعریف هدف و حیطه
2- تحلیل موجودی چرخه عمر
3- ارزیابی تأثیر چرخه عمر
4- تفسیر International Organization for Standardization, (2002)
مدل SAFE مدلی برای ارزیابی پایداری با رویکرد فازی می‌باشد. این مدل در سال 2001 توسط فیلیپس و آندریانتیاتساهولیناینا ارائه شده می باشد. ورودی‌های بوم شناسی (زمین، آب، هوا و تنوع زیستی) و انسانی (اقتصادی، اجتماعی، آموزشی و سیاسی) به صورت مجزا ردیابی می شوند و سپس با بهره گیری از رویکرد فازی ترکیب می شوند. Phillis, Andriantiatsaholiniaina (2001)
AMOEBA در سال 1991 توسط برینک ارائه شده می باشد و دارای 6 جزء کیفیت محیطی می باشد. Phillis, Andriantiatsaholiniaina (2001)
ECOCAPACITY در سال 1992 توسط RMNO ارائه شده و به بعد بوم شناسی توجه می کند.
10 شاخص کلی کیفیت زیست محیطی دارد. Phillis, Andriantiatsaholiniaina (2001)
شاخص‌های Pearce و Atkinson در سال 1993 ارائه شده و به بعد اقتصادی توجه می کند.
پس انداز ملی، درآمد ملی، استهلاک سرمایه انسانی، آسیب به منابع طبیعی Pearce , Atkinson (1993)

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه رشته حقوق:بررسی تخفیف مجازات در قانون مجازات اسلامی ( مصوب 1392)

شاخص‌های OECD در سال 1994 ارائه شده و به بعد بوم شناسی-اقتصادی توجه می کند.
شاخص‌های فشار روی کیفیت زیست محیطی، شاخص‌های وضعیت محیطی، شاخص‌های پاسخگویی بشر در برابر خسارات محیطی Organisation for Economic Co-operation and Development (2006)
BAROMETERS در سال 1995 توسط IUCN ارائه شده و به بعد بوم شناسی-انسانی توجه می کند.
حداکثر 4 شاخص در هر موضوع برای اینکه وضعیت بوم شناسی و سلامتی بشر را مطالعه کند. Phillis, Andriantiatsaholiniaina (2001)
ارزیابی بوم-کارایی توسط انجمن مشاوره تجارت جهانی برای توسعه پایدار (WBCSD) در سال 2000 ایجاد شده می باشد. در این روش شاخص‌های محیطی و اقتصادی ترکیب شده‌اند اما برای بعد اجتماعی شاخصی در نظر گرفته نشده می باشد. WBCSD (2000)

SBSC هسو و دیگران در سال 2011 برای ارزیابی پایداری از چارچوب کارت امتیازی متوازن پایداری بهره گیری نمود. او 4 جنبه کارت امتیازی متوازن را در نظر گرفت و جنبه مالی آن را به جنبه پایداری و جنبه مشتری آن را به جنبه ذینفع تغییر نام داد تا با این روش بتواند توجه بیشتری به مسئولیت‌های اجتماعی کرده باشد. سپس با مرور ادبیات، سنجه‌های مناسب هر یک از این منظرها را به دست آورد و وزن هر یک از آن‌ها را با بهره گیری از روش دلفی محاسبه نمود.
پایداری:
مخارج عملیاتی، سود، بهره‌وری منابع، سهم بازار، درآمد بازیافت، درآمد ناشی از محصولات سبز، تصویر سبز
ذینفع‌ها:
ضد رشوه خواری، جلوگیری از تبعیض، آزادی مشارکت، کارگران کودک، دستورالعمل رفتار، گزارش دهی پایداری موسسه، برگشت محصول، سرمایه گذاری عوام، سلامتی و امنیت کارمندان، سلامتی و امنیت مشتری، رضایت کارمندان، رضایت مشتری
فرایندهای تجاری داخلی:
طراحی سبز، تحلیل‌های چرخه عمر انجام شده، تصدیق‌های استانداردهای محیطی و اجتماعی، مدیریت زنجیره تأمین سبز، خرید سبز، مصرف انرژی، مصرف آب، انتشار گازهای گل خانه‌ای، حجم بسته بندی، حجم ضایعات، روزهای کاری از دست رفته، حادثه‌های کارمندان، روزهای توقف کار
یادگیری و رشد:
پژوهش و توسعه برای تکنولوژی‌های سبز، سیستم اطلاعاتی زیست محیطی، آموزش کارمندان، ساعات داوطلب شدن کارمندان، کارمندان دارای ناتوانی، نسبت مدیریت زنانه، نسبت ناتوانی‌ها برای مدیریت اجرایی Hsu et al (2011)
پس انداز حقیقی این روش پیرس و آتکینسون در سال 1993 ارائه شده می باشد.
این شاخص پایداری اقتصادی را ارزیابی می کند و سلامتی را در چشم انداز وسیع‌تری تعریف می کند تغییرات خالص در تمام دامنه دارایی‌ها، منابع طبیعی، کیفیت محیط، منابع انسانی و دارایی خارجی را ارزیابی می کند Pearce, Atkinson (1993)
BREEAM در سال 1990 توسط موسسه تحقیقات ساختمان در انگلیس ارائه گردید. این روش در حیطه محیطی سنجه‌هایی ارائه می کند. www.wikipedia.com
LEED این روش توسط انجمن خانه سازی سبز آمریکا ایجاد شده می باشد و توسط واتسون انتشار داده گردید. در حیطه محیطی سنجه‌هایی ارائه می کند. این استاندارد مربوط به ساختمان سازی می گردد. www.wikipedia.com
BEES این روش به‌وسیله موسسه بین‌المللی استاندارد و تکنولوژی آمریکا ایجاد شده می باشد. در حیطه محیطی سنجه‌هایی ارائه می کند. این روش به ارزیابی عملکرد محیطی محصولات ساختمانی با بهره گیری از رویکرد ارزیابی چرخه عمر مشخص شده در استاندارد سری 14040 می‌پردازد. این روش عملکرد محیطی و اقتصادی را در نظر می‌گیرد. Xing et al (2009)
ENVEST این روش یک شاخه از روش‌های ارزیابی BRE می باشد. در حیطه محیطی سنجه‌هایی ارائه می کند. Xing et al (2009)
FCA ابزاری حسابداری که برای ارزیابی هزینه‌های خارجی مرتبط با یک فعالیت می باشد و از این اطلاعات در فرایند تصمیم گیری بهره می‌گیرد. Xing et al (2009)
SAM (مدل ارزیابی پایداری) مدلی برای ارزیابی پایداری می باشد که دارای مزایای زیر می باشد: این رویکرد عوامل اقتصادی، اجتماعی و محیطی را باهم در نظر می‌گیرد، نسبت به مدل‌های قبلی بهتر توسعه یافته می باشد، تجربه‌های زیادی درمورد بهره گیری از این ابزار هست و مستند شده می باشد. در SAM علاوه بر 3 عامل اجتماعی، محیطی و اقتصادی، عامل مصرف انرژی نیز آمده می باشد Bebbington (2007)
UD-SAM از مدل SAM گرفته شده می باشد. به گونه کلی به دو دسته تأثیرات داخلی و خارجی تقسیم می گردد. تأثیر داخلی آن به هزینه کل زندگی تقسیم می گردد و هزینه‌های خارجی آن به 3 دسته زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی تقسیم می گردد. تأثیرات محیطی به 3 دسته کاهش منابع طبیعی، انتشار و ضایعات تقسیم می گردد. تأثیرات اجتماعی به 2 دسته تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم تقسیم بندی می گردد. Xing et al (2009)
کمیسیون ایالات متحده برای توسعه پایدار این چارچوب دارای شاخص‌هایی می باشد برای ارزیابی پیشرفت دولت به سمت اهداف توسعه پایدار. این چارچوب دارای 4 جنبه، 15 تم اصلی و 38 شاخص می باشد. تفاوت اصلی این شاخص با شاخص GRI در این می باشد که این شاخص جنبه‌های سازمانی (رسمی) پایداری را مد نظر قرار می‌دهد. این شاخص به عنوان مبنایی برای بسیاری از کشورهای در حال توسعه بهره گیری شده می باشد (Hass et al,2002)
شاخص‌ها:
بنگاهی:
چارچوب بنگاهی، ظرفیت بنگاهی
اقتصادی:
ساختار اقتصادی، الگوی مصرف و تولید
محیطی:
اتمسفر، زمین، اقیانوس، دریا، ساحل دریا، آب تازه، تنوع زیستی
اجتماعی:
سرمایه، سلامتی، آموزش، خانه سازی، امنیت، جمعیت Labuschagne (2005)
BSC برای زنجیره تأمین سبز مالی:
درصد هزینه‌های پیشگیرانه پیش روی هزینه‌های واکنشی (سرمایه گذاری سرمایه‌ای، مخارج عملیاتی)، هزینه‌های انهدام، درآمدهای بازیافت، درآمدهای حاصل از محصول سبز (جریمه‌ها و مجازات)
هزینه‌های جلوگیری از جریانات حقوقی محیطی
فرآیند داخلی:
درصد مواد تولیدی و اداری بازیافت شده (عرضه کننده تصدیق شده، تصادفات)، نمره ممیزی داخلی، مصرف انرژی، درصد تسهیلات تصدیق شده، درصد محصولات ساخته شده، مصرف انرژی، انتشار گازهای گلخانه‌ای، مواد خروجی خطرناک
مشتری:
محصولات سبز، ایمنی محصول (فراخواندن‌ها)، بازگشت مشتری، پوشش پرسی نامناسب، درصد محصولات اصلاح شده پس از بهره گیری، کارایی محیطی محصول
یادگیری و رشد:
درصد کارمند آموزش دیده (شکایت‌های جامعه)، درصد مواد قابل تجزیه بهره گیری شده، شکایت‌های جامعه، درصد مواد قابل تجزیه بهره گیری شده (تجاوزها و تخطی‌های گزارش شده توسط کارمندان، کارمندان با پاداش‌های مرتبط با اهداف محیطی، عملیات با مسئولیت‌های محیطی)، برنامه‌های پاسخگویی موردها ضروری Hervani et al (2005)

مدل‌های حسابداری هم برای ارزیابی پایداری موجود می‌باشند که اکسین و دیگران در سال 2006 آن‌ها را مرور و جمع بندی کرده‌اند (Xing et al, 2009).

1-2-4-2 شاخص‌های پایداری:
علت بهره گیری از شاخص‌ها این می باشد که می‌توانند راهنمای حیاتی برای تصمیم گیری در شرایط مختلف را برای فرد فراهم کنند. شاخص/نمایه ترکیبی (CI) یعنی ترکیب شاخص‌های مختلف تحت یک روش توسعه یافته و از قبل تعیین شده (Gasparatos et al. 2008). شاخص های اندازه گیری پایداری در جدول 9-2 آورده شده می باشد.

جدول 9-2: شاخص‌های اندازه گیری پایداری
(گرداوری شده توسط محقق)
شاخص توضیحات و سنجه‌ها منبع
شاخص‌های اجتماعی-اقتصادی در این منبع، توضیحاتی در ارتباط با پایداری سازمان داده شده می باشد و 3 دسته به عنوان دسته‌هایی که بایستی در آن‌ها شاخص ارائه گردد معرفی می گردد: اجتماعی، اقتصادی و محیطی. Schaltegger et al (2002)
EU در 10 تم اصلی شاخص معرفی می کند: توسعه اجتماعی-اقتصادی، تغییرات آب و هوایی و انرژی، تغییرات آب و هوایی و انرژی، تولید و مصرف پایدار، منابع طبیعی، حمل و نقل پایدار، سلامت عمومی، دربرگیری اجتماعی ، تغییرات مربوط به آمارهای جمعیتی، شیوه حکومتی مناسب، مشارکت جهانی European Commission (2007)
UN در 14 تم شاخص معرفی می کند. این تم‌ها عبارت‌اند از: فقر، شیوه حکومت، سلامتی، آموزش، مشخصه‌های آماری جمعیت، خطرات طبیعی، اتمسفر، زمین، اقیانوس و دریا و سواحل، آب تازه، تنوع بوم شناسی، توسعه اقتصادی، مشارکت در اقتصاد جهانی، الگوی تولید و مصرف United Nations (2007)
کاون و دیگران در سال 2010 فقط به مطالعه محیطی پرداخته می باشد و شاخص‌های زیر را ارائه کرده می باشد:
1- مدیریت منابع: ضایعات جامد، حفاظت آب
2- مدیریت انرژی: حفاظت از انرژی، انرژی تجدید پذیر، کاهش انتشار GHG، ترکیب کارای انرژی (تصدیق LEED)
3- پایداری محصول: حمل و نقل محصول، ممیزی زنجیره تأمین، برنامه نظارت و چرخه عمر محصول Cowan et al (2010)
شرکت فورد 1- محیطی و سلامتی: گرم شدن زمین در طول چرخه عمر، کیفیت هوا در طول چرخه عمر، مواد پایدار، مدیریت مواد، سر و صدا
2- اجتماعی: امنیت، ظرفیت تغییر پذیر
3- اقتصادی: هزینه چرخه عمر Schmidt (2007)
Schmidt, Taylor (2006)
لوزانو و هویسینگ در سال 2011 1- اقتصادی: حضور در بازار، مشتریان، درآمد، ایجاد ارزش، سهامداران، اکتساب، حقوق مالکیت معنوی و اختراع، مواد خام، برنامه‌های کیفیت، زنجیره تأمین و لجستیک، شاخص‌های پایداری، تعهدات.
2- محیطی: عملیات (انتشار، انرژی، تولید پاک، خانه سازی سبز، سر و صدا، تولید، محصولات و محصولات زیستی، ضایعات و بازیافت، آب و فاضلاب)، فرسایش زمین، تنوع زیستی، تصادفات و درمان، زنجیره تأمین، تصدیق.
3- اجتماعی: ذینفعان داخلی (حقوق کارگران، ساعات کار و مزایا، توسعه نیروی کار، آموزش، حقوق انسانی نیروی کار)، فعالیت‌های مرتبط با ذینفعان داخلی و خارجی (امنیت و سلامت، سرمایه گذاری سیاسی، بشر دوستی) ذینفعان خارجی (جامعه، زنجیره تأمین، محصولات) Lozano, Huisingh (2011)
شاخص‌های ترکیبی آراپاجیک در سال 2004 1- محیطی –اقتصادی:کل مواد استخراج شده، مصرف انرژی، مصرف مواد.
2- اجتماعی-محیطی: تأثیرات محیطی، تعداد افراد استخدام شده برای هر تن از منابع غیرقابل بازیافت مصرف شده، کل سرمایه گذاری در محیط و امنیت و سلامت به عنوان درصدی از سود، نسبت تعداد جلسات با ذینفعان و محیط، شکایات مرتبط با سلامتی و امنیت
3- اجتماعی-اقتصادی: سرمایه ایجاد شده که به عنوان سود به ازای هر کارمند اظهار شده می باشد، سرمایه گذاری انسانی، سهمی از درآمد عملیاتی که در جامعه محلی توزیع شده می باشد. Azapagic (2004)
شاخص‌های اندازه گیری پایداری اجتماعی نمایش سیاسی، مسائل محیطی، قابلیت دوام اقتصادی، فرصت‌های استخدام، حضور رهبران و مردم پرطراوت، مشارکت فعال، محل‌های ملاقات، فعالیت‌های جامعه، ارتباطات، پذیرش تفاوت، همکاری، مناسبات همسایگی، تمایل جامعه، احساس تعلق یا اجتماع، ساختار تراز سنی، نگهداری جمعیت، نگهداری از تسهیلات و خدمات، حساسیت نسبت به آینده www.regional.org.

شاخص‌های اندازه گیری پایداری در سطح عملیاتی اقتصادی: سلامتی مالی، عملکرد اقتصادی، مزایای بالقوه مالی
اجتماعی: منابع انسانی داخلی، آلودگی خارجی، مشارکت سهامدار، عملکرد کلان اجتماعی
زیست محیطی: منابع هوایی، منابع آبی، منابع زمینی، منابع معدنی و انرژی Labuschagne et al (2005)
شاخص‌های اجتماعی UNDSD دارای 6 طبقه اصلی می باشد:
سرمایه، سلامتی، آموزش، مسکن، امنیت، جمعیت
و دارای 12 طبقه فرعی می باشد:
فقر، برابری جنسیت، وضعیت تغذیه، مرگ و میر، مراعات اصول، بهداشتی، آب خوردن، مراقبت بهداشتی، سطح آموزش، باسوادی، شرایط مسکن، جنایت، تغییرات جمعیت
شاخص‌های آن عبارت‌اند از:
درصد افرادی که زیر خط فقر زندگی می‌کنند
شاخص جینی
نرخ بیکاری
نسبت متوسط دستمزد در زنان به مردان
وضعیت تغذیه کودکان
نرخ مرگ و میر زیر 5 سال
امید زندگی
درصد جمعیتی که دارای تسهیلات انهدام فاضلاب هستند
درصد جمعیتی که دسترسی به آب سالم دارند
درصد افرادی که به تسهیلات مراقبت بهداشتی دسترسی دارند
ایمن سازی بچه‌ها در برابر بیماری‌های عفونی
نرخ رواج وسایل ضد حاملگی
بچه‌هایی که به سطوح 5 آموزش ابتدایی می‌رسند
سطح دسترسی بزرگسالان به آموزش متوسطه
نرخ باسوادی بزرگسالان
زیربنا به ازای هر فرد
تعداد جنایت به ازای هر 100000 نفر
جمعیت شهری رسمی یا غیررسمی UNDSD (2001)
مارکوس و دیگران در سال 2010 ابعاد زیر را برای بعد اجتماعی مشخص کرده و در هر بعد شاخص‌هایی را معرفی کرده می باشد:
ارتقاء دربرگیری اجتماعی ، توجه و تکریم به افراد، روابط جوانمردانه با نیروی کار (اخلاق در روابط کاری)، روابط با عرضه کنندگان و توسعه انجمن‌های محلی Marques et al (2010)
هروانی و دیگران در سال 2005
بر مبنای روش‌های GRI و TRI لیستی طولانی را از سنجه‌های محیطی ارائه کرده‌اند Hervani et al (2005)
کانگ و دیگران در سال 2010 در دسته‌های زیر سنجه ارائه داده‌اند: اجتماعی، اقتصادی، محیطی، اجتماعی-محیطی، اجتماعی-اقتصادی، اقتصادی-محیطی و اجتماعی-اقتصادی-محیطی. اما در این مقاله وزن مساوی به هر بعد داده می باشد و علت آن این بوده می باشد که مقالات قبلی نیز این کار را کرده‌اند و آن‌ها نیز به سادگی همین کار را انجام داده‌اند. Kang et al (2010)
مانزینی و دیگران مانزینی و دیگران در سال 2011 در مقاله خود به دنبال توسعه شاخص‌هایی برای پایداری محیطی پروژه‌های انرژی بوده‌اند. Manzini et al (2011)

کلیفت رویکردی را برای ارائه سنجه‌ها اظهار می کند که از طبقات گسترده‌تر شروع شده و به جنبه‌های فرعی و در نهایت به شاخص‌ها ختم می گردد. از نظر وی سنجه‌های مدیریت زنجیره تأمین پایدار به ترتیب زیر بهتر می باشد که ارائه شوند (Clift, 2003):
1- طبقات: حوزه‌های وسیع و گسترده و یا گروه موضوعات اقتصادی، محیطی و اجتماعی
2- جنبه‌ها: گونه‌های عمومی اطلاعات مرتبط با یک طبقه خاص مثل انتشار گازهای گلخانه‌ای یا بخشش به جامعه میزبان (محل فعالیت)
3- شاخص‌ها: معیارهای خاص برای هر یک از جنبه‌ها که بتواند برای ردیابی و نشان دادن عملکرد بکار گرفته گردد.
معضلات توسعه سنجه‌های پایداری (Hassini et al, 2010):
1- هرچند سنجه‌های زیادی برای محیط هست اما سؤال این می باشد که کدامیک، کی و چگونه بهره گیری گردد.
2- بازیگران مختلف زنجیره بایستی روی اینکه کدام سنجه بهره گیری گردد و از کدام داده‌ها بهره گیری گردد توافق کنند.
3- ناسازگاری بین سنجه‌های تولیدی کلاسیک و سنجه‌های زنجیره تأمین.
4- فقدان یک بخش نظارت روی تمام زنجیره تأمین. هرچند بعضی از سنجه‌های محیطی با مقررات دولتی واضح مرتبط می‌باشند، برای بسیاری از سنجه‌های اجتماعی و اقتصادی ایجاد پذیرش در تمام زنجیره سخت می باشد.
5- عدم اعتماد در روابط.
6- سخت بودن تنظیم استراتژی در کل زنجیره.
7- سخت بودن متناسب کردن توانایی‌ها.
8- سخت بودن هموار سازی در بین اعضای متفاوت زنجیره.
9- ماهیت پویای زنجیره. به این معنی که ممکن می باشد سنجه‌ها تغییر کنند یا اینکه اعضا تغییر کنند.

2-2-4-2- اندازه گیری پایداری در بخش‌های دیگر:
اندازه گیری پایداری در بخش‌ها و صنایع مختلفی بهره گیری شده می باشد. این کار در صنعت فرش ماشینی انجام نگرفته می باشد اما در صنایع دیگر کارهایی جهت انطباق انجام شده می باشد. به عنوان نمونه در صنعت کشاورزی شاخص‌های زیر ارائه شده می باشد:

شکل 8-2: شاخص‌های اندازه گیری پایداری در بخش کشاورزی
(Hua-jiao et al, 2007)
پرانیواتاکول و دیگران در سال 2001 شاخص‌های زیر را برای ارزیابی پایداری در حیطه کشاورزی معرفی کرده‌اند.
1- شاخص‌های محیطی: فرسایش خاک، کمبود آب، تأثیر روی سلامتی در اثر بهره گیری از آفت کش
2- شاخص‌های اقتصادی: اندازه زمین، کارگر مزرعه، بهره‌وری ریختن برنج
3- شاخص‌های اجتماعی: اشغال زمین، آموزش، کفایت غذا

5-2- مطالعه ارتباط بین متغیرهای پژوهش
اولین ارتباط مورد نظر، ارتباط توانمندسازها با عملکرد زنجیره تامین می باشد. در موردها زیادی تصریح شده که الف) توانمندسازها روی عملکرد زنجیره تامین تاثیر مثبت و معناداری دارند. نمونه ای از این موردها در زیر آورده شده می باشد:
سریناواسان و دیگران در سال 2011 نشان دادند که ارتباط خریدار-عرضه کننده دارای تأثیر مثبت روی عملکرد زنجیره تأمین می‌باشد (Srinivasan et al, 2011).
سیاست موجودی، روی عملکرد زنجیره تأمین تأثیر مثبت دارد (Lau et al, 2008).
طرفداری کارکنان و مدیریت، روی عملکرد زنجیره تأثیر مثبت دارد (Gowen, Tallon. 2003).
IT می‌تواند به بهبود عملکرد زنجیره تأمین کمک کند (Chen et al, 2008 و Saxena, Wadhwa. 2009 )
اشتراک اطلاعات دارای تأثیر مثبت روی عملکرد زنجیره تأمین می باشد (Tiedemann et al, 2009).
تکنولوژی اطلاعات روی عملکرد زنجیره تأمین دارای تأثیر مثبت می باشد (Wu et al, 2006 و McLaughlin et al, 2003 و Adetayo et al, 1999).
مشخص بودن تقاضا، دارای تأثیر مثبت روی عملکرد زنجیره تأمین می باشد (Thron, 2006).
صداقت و نوآوری موجب بهبود عملکرد زنجیره تأمین هستند(Photis et al, 2009).
نوآوری موجب بهبود عملکرد زنجیره تأمین می گردد (Calantone et al., 2002 ;Deshpande and Farley, 2004).
ERP روی عملکرد زنجیره تأمین دارای تأثیر مثبت می باشد(Yang, Su. 2009).
اشتراک اطلاعات و همکاری در زنجیره تأمین، دارای تأثیر مثبت روی عملکرد زنجیره تأمین هستند(Kemppainen and Vepsalainen, 2003).
RFID یک توانمندساز عملکرد زنجیره تأمین می‌باشد(Sanghyun Kim, Gary Garrison, 2010).
سریناواسان و دیگران در سال 2011 نشان دادند که ارتباط خریدار-عرضه کننده دارای تاثیر مثبت روی عملکرد زنجیره تامین می باشد. (Srinivasan et al, 2011).
با در نظر داشتن این موراد میتوان استنباط نمود که توانمندسازها دارای تاثیر روی عملکرد زنجیره تامین می باشند.
ب) مورد دوم در ارتباط با ارتباط توانمندسازها با پایداری زنجیره تامین می باشد. در این زمینه تحقیقات زیر صورت گرفته می باشد:
فیسل در سال 2010 با مطالعه اشتراک اطلاعات، برنامه ریزی استراتژیک، روابط مشارکتی، چارچوب قانونی، طرفداری از فعالیت‌ها برای اینکه در زنجیره مشارکت داشته باشیم و تعهد مدیریت ارشد، از آنها به عنوان توانمندسازهایی که روی پایداری تاثیر دارند نام می برد.
حسین در سال 2011 به مطالعه تعهد مدیریت، برنامه ریزی استراتژیک، مدیریت کیفیت، مدیریت ریسک، مشارکت تعاملی، مدیریت تکنولوژی، اشتراک اطلاعات و آموزش کارکنان، از آنها به عنوان توانمندسازهایی که روی پایداری تاثیر دارند نام می برد.
در نتیجه با در نظر داشتن موراد ذکر گردیده میتوان بیان نمود که توانمندسازها دارای تاثیر روی پایدرای هستند.
ج) مورد سوم در ارتباط با ارتباط عملکرد زنجیره تامین با پایداری زنجیره تامین می باشددر این زمینه کار مناسبی انجام نشده می باشد و کارهای انجام شده دارای مرزهای نامشخص از نظر تعریف پایداری، ابعاد آن و عملکرد زنجیره تامین می باشند. از آنجایی که پایداری شامل ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی می باشد و همچنین عملکرد زنجیره تامین نیز در مدل پژوهش مورد نظر می باشد، کارهایی که روی دو یا چند مورد از موردها تصریح شده انجام شده می باشد مورد مطالعه قرار می گیرد.
ج-1) در زمینه ارتباط مدیریت محیطی و عملکرد اقتصادی، نتایج زیر به دست آمده می باشد
کلاسن در سال 1996 اظهار کرده می باشد که شرکت ها میتوانند با اجرای مدیریت محیطی مناسب، عملکرد مالی و اقتصادی خود را بهبود ببخشند (klassen et al., 1996)
اذرین و دیگران در سال 2009 به مطالعه ارتباط فعالیت های محیطی با عملکرد زنجیره تامین پرداختند و به این نتیجه رسیدند که ارتباط مثبت و معناداری بین آنها هست.