عنوان : مطالعه سیر تحول و عوامل مؤثر بر استخوانبندی شهر گرگان و ارائه راهکار ساماندهی فعالیتی – عملکردی

دانشکده هنر و معماری

 

پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته

شهرسازی- برنامه ­ریزی شهری

 

 

 

مطالعه سیر تحول و عوامل مؤثر بر استخوانبندی شهر گرگان و ارائه راهکار ساماندهی فعالیتی – عملکردی

 

 

استاد راهنما

دکتر محمدرضا بذرگر

 

 

 

شهریور 1393

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چکیده

 

مطالعه سیر تحول و شاخت عناصر مؤثر بر استخوانبندی شهر گرگان

و ارائه راهکار ساماندهی فعالیتی – عملکردی

 

 

 

مطالعه و شناخت مولفه ها و عوامل موثر در شکل گیری شهرها، از مهمترین مباحثی می باشد که از گذشته های دور توجه  اندیشمندان زیادی در رشته های مرتبط را به خود معطوف داشته می باشد. ساخت‌ هر شهر از یک‌ سو نمایانگر هماهنگی‌ کالبدی و از سوی‌ دیگر گویای‌ چگونگی‌ جریان‌ فعالیتهای‌ اصلی‌شهر می‌باشد. امروزه عدم انسجام ساختار شهر با گسترش شبکه ارتباطی و تسلط خودرو در شهرهای ما به حدی افزایش یافته که زندگی اجتماعی بیش از گذشته در معرض خطر قرار گرفته می باشد. این عوامل به تدریج باعث تضعیف استخوانبندی شهر شده و در نهایت موجب تکه تکه شدن آن می­گردد. با در نظر داشتن اهمیت تأثیر عناصر و پیکره­های ساختاری شهر در انسجام فضایی-کالبدی ، پژوهش درصدد می باشد مفهوم استخوانبندی را با تاکید بر عناصر اصلی شکل دهنده ساختار شهر تبیین نماید و تاثیر این عناصر را در ایجاد یک کلیت منسجم در شهر شمالی گرگان، مورد مطالعه قرار دهد. باتوجه به این هدف، نیاز به ارائه فرآیندی­ می باشد که در آغاز استخوانبندی شهر شناخته شده و طریقه شکل گیری و عناصر موثر در این امر مورد مطالعه قرار گیرد و درنهایت با بهره گیری از تحلیل مولفه ها و پیوستگی عناصر شکل دهنده ساختار شهر، به الگویی دست یافته گردد که ساماندهی عملکردی – فعالیتی محدوده استخوانبندی اصلی شهر و در نهایت کلیت شهر تضمین گردد. برای این مقصود، آغاز به تحلیل نظریات پیرامون ساخت اصلی شهر پرداخته گردید و با اخذ معیارها و قانونمندی های کلی ساماندهی استخوانبندی اصلی شهر، به چارچوب نظری شناخت استخوانبندی شهر گرگان به همراه معیارهای اصلی شناخت این کلیت دست یافته گردید.  نتایج این مطالعه حاکی از این امر می­باشد که شبکه ارتباطی مهمترین عنصر پیوند دهنده میان عناصر اصلی شهر می باشد و عناصر اداری و تجاری موجب پیدایش هسته های جدید درساخت شهر می باشد.

 

واژه‌های کلیدی : ساختارگرایی، استخوانبندی اصلی، شهر گرگان، ساماندهی فعالیتی – عملکردی استخوانبندی

 

 

 

فهرست مطالب

 

 

عنوان                                                                            صفحه

 

فصل اول: مقدمه

1-1- کلیات………………………………………………………………………………………………… 2

1-2-  طرح مسئله………………………………………………………………………………………. 3

1-3- اهداف پژوهش…………………………………………………………………………………….. 6

1-4- سؤالات پژوهش…………………………………………………………………………………… 7

1-5- پیشینه پژوهش……………………………………………………………………………………. 7

1-6- فرضیه پژوهش …………………………………………………………………………………. 13

1-7- روش پژوهش پژوهش………………………………………………………………………… 14

1-8- مراحل پژوهش …………………………………………………………………………………. 15

1-9- روش و ابزار گردآوری اطلاعات………………………………………………………….. 17

1-10- جامعه آماری و تعداد نمونه و روش نمونه گیری………………………………. 17

1-11- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات………………………………………………………… 18

 

فصل دوم: مفاهیم، نظریه ها، رویکرد

2-1  مقدمه …………………………………………………………………………………………….. 20

2-2 تعاریف و مفاهیم………………………………………………………………………………… 21

2-2-1 ساخت……………………………………………………………………………………… 21

عنوان                                                                            صفحه

 

2-2-2 اسکلت اصلی…………………………………………………………………………….. 23

2-2-3 ساختارگرایی …………………………………………………………………………… 23

2-3 نظریات ساخت و ساخت اصلی …………………………………………………………… 25

2-3-1 ساخت و ساختار فضایی در شهر ………………………………………………….. 26

2-3-2 دیدگاه­های اساسی در ارتباط با ساختار فضایی …………………………….. 27

2-4 انگاره ها ……………………………………………………………………………………………. 32

2-5 مزایا و معایب طراحی بر اساس استخوان­بندی اصلی شهر…………………….. 54

2-6 جمع بندی نظریه های ساختار اصلی شهر (Main Structure)……………… 57

2-7 بخش دوم : مطالعه مصادیق و نمونه ­های موردی کاربردی استخوانبندی در شهرهای ایران و جهان……………………………………………………………………………….. 59

2-7-1  قسمت اول : مطالعه تجارب طراحی بر اساس استخوانبندی اصلی در ایران …………………………………………………………………………………………………… 60

2-8 بخش سوم : جمع­بست مبانی نظری و تدوین چارچوب نظری پژوهش….. 85

2-8-1 مقدمه………………………………………………………………………………………. 85

2-8-2 تدقیق معیارهای شناخت استخوان بندی اصلی شهر……………………. 87

2-8-3 معیارهای شناخت استخوانبندی اصلی شهر…………………………………. 89

 

فصل سوم: پیش درآمد مورد پژوهی و روش شناسی پژوهش

3-1 مقدمه……………………………………………………………………………………………… 104

3-2 نگاهی اجمالی به موقعیت شهرستان و شهر گرگان……………………………. 105

3-2-1- تاریخچه استراباد( شهرستان گرگان کنونی ) …………………………. 106

3-2-2- شهر گرگان …………………………………………………………………………. 107

3-3 شناخت بستر طبیعی شهر گرگان ……………………………………………………. 108

3-3-1 عوارض طبیعی و مصنوعی شهر………………………………………………. 109

 

عنوان                                                                            صفحه

 

3-4 دوره های تاریخی رشد و تحول شهر…………………………………………………. 114

3-4-1- مقدمه………………………………………………………………………………….. 114

3-4-2- وجه تسمیه شهر گرگان (استرآباد قدیم)……………………………….. 115

3-4-3- تاریخچه……………………………………………………………………………….. 116

3-4-3-1- شهر گرگان (استرآباد قدیم) قبل از اسلام …………………….. 116

3-4-3-2- شهر گرگان (استرآباد قدیم) در دوره پس از اسلام ……….. 117

3-4-4- بافت و سازمان شهری ………………………………………………………….. 135

3-5 کاربری ها و کارکردهای شهری………………………………………………………… 137

3-5-1 مقدمه……………………………………………………………………………………. 137

3-5-2- چگونگی بهره گیری از اراضی شهر ………………………………………………….. 137

3-5-2-1-  مطالعه کاربری اراضی ………………………………………………… 137

3-6 شبکه معابر شهر………………………………………………………………………………. 142

3-6-1- مفاهیم و تعاریف سلسله مراتب شبکه معابر…………………………….. 143

3-6-2-  سلسله مراتب شبکه معابر گرگان…………………………………………… 144

3-6-3- مطالعه وضعیت ساختار شبکه معابر ……………………………………….. 146

3-7 جمع­بندی شناخت شهر گرگان………………………………………………………… 149

3-7-1 مطالعه شکل گیری توسعه کالبدی ………………………………………………….. 149

3-7-2 علت های انتخاب شهر گرگان……………………………………………………….. 151

3-8 مطالعه سیاست‌های طرح‌های فرادست …………………………………………….. 151

3-8-1 طرح جامع ناحیه ای استان گلستان………………………………………… 152

3-8-2 طرح جامع و تفصیلی سال 1375 طرح و معماری……………………. 153

3-8-3 طرح جامع سال 1390 مهندسین مشاور پارت…………………………. 155

3-8-4 جمع­بندی مطالعه طرح­های فرادست……………………………………….. 156

3-9 تبیین فرآیند شناخت استخوانبدی شهر گرگان…………………………………. 157

عنوان                                                                            صفحه

 

فصل چهارم: تحلیل شهر گرگان بر اساس استخوانبندی اصلی

4-1 مقدمه……………………………………………………………………………………………… 161

4-2 طریقه شناخت استخوانبندی اصلی …………………………………………………….. 163

4-3 شناخت استخوانبندی اصلی بر اساس معیارها  …………………………………. 164

4-3-1 : عوامل ‌محدوده کننده یا مانع ……………………………………………….. 164

4-3-2 : معیار ثبات ( پایداری درطول زمان )……………………………………… 171

4-3-2-1 : دوره های تاریخی در عملکردهای شهری ……………………….. 171

4-3-3 : مقیاس عملکردی و کالبدی عناصر………………………………………… 204

4-3-4 : عناصر و فضاهای تسهیل کننده روابط اجتماعی……………………… 207

4-3-5 : عرصه های مهم و تأثیرگذار فعالیتی و کارکردی…………………….. 214

4-3-6 : شبکه ترکیبی گذرها شامل مراکز و محورها……………………………. 226

4-3-6-1- شناخت وضعیت کلی شبکه معابر شهر ………………………….. 226

4-3-6-2- شناسایی شبکه اصلی گذرهای ارتباطی پایدار در طول تاریخ ……………………………………………………………………………………………………. 228

4-3-6-3- شناسایی حجم تردد در شبکه معابر اصلی………………………. 231

4-3-6-4- مراکز و گره های ترافیکی……………………………………………… 233

4-3-7 : نشانه های شهری و جنبه های نمادین…………………………………… 236

4-3-7-1- شناسایی نشانه های شهری…………………………………………… 237

4-3-7-2- شناسایی نمادهای شهری……………………………………………… 238

4-3-7-3-  تحلیل تاثیر نشانه ها بر شهر………………………………………… 239

4-3-7-4- تحلیل تاثیر نمادها بر استخوانبندی شهر………………………… 240

4-4 شناخت استخوانبندی موجود شهر گرگان…………………………………………. 242

4-4-1 : شناخت الگوی توسعه و تحول استخوانبندی اصلی شهر گرگان…. 245

4-4-2 : ارزیابی الگو موجود فعالیتی استخوانبندی شهر………………………… 248

عنوان                                                                            صفحه

 

4-4-3 : ارزیابی الگوی شبکه گذرهای استخوانبندی شهر در وضع موجود. 249

4-5 جمع بندی فصل شناخت و تحلیل استخوانبندی شهر گرگان…………….. 251

 

فصل پنجم: طراحی استخوانبندی اصلی و ارائه الگوی ساماندهی عملکری فعالیتی

5-1 مقدمه……………………………………………………………………………………………… 253

5-2 تحلیل استخوانبندی شهر گرگان………………………………………………………. 254

5-3 تدوین راهبرد جهت دستیابی به الگوی پیشنهادی…………………………….. 258

5-3-1- تدوین راهبرد به کمک SWOT  …………………………………………… 258

5-3-2- تدوین جدول سوات (SWOT)………………………………………………. 259

5-3-3- استخراج راهبردها ……………………………………………………………….. 265

5-4 ارائه ایده کلی ساماندهی استخوانبندی اصلی شهر……………………………… 266

5-4-1- الگوی توسعه فیزیکی …………………………………………………………… 267

5-4-1-1- الگوی های توسعه……………………………………………………….. 267

5-4-1-2- انتخاب الگوی مناسب توسعه استخوانبندی…………………… 269

5-4-1-3- پیشنهاد الگو ………………………………………………………………. 270

5-4-2- الگوی توزیع فعالیتی – عملکردی………………………………………….. 270

5-4-2-1-  الگوهای شکل یابی مراکز فعالیتی………………………………….. 270

5-4-2-2- الگوی پیشنهادی توزیع عرصه های فعالیتی…………………….. 273

5-4-3- الگوی شبکه گذرها……………………………………………………………….. 274

5-4-3-1- الگوهای پیشنهادی شبکه گذرها………………………………….. 274

5-4-3-2-انتخاب الگوی مناسب شبکه گذر…………………………………… 275

5-5 پیاده سازی الگوی پیشنهادی……………………………………………………………. 276

5-6 شکل گیری اهداف پژوهش……………………………………………………………………….. 280

عنوان                                                                            صفحه

 

5-7 پاسخ به سوالات پژوهش………………………………………………………………….. 281

5-8 اظهار یافته ­های پژوهش……………………………………………………………………. 282

 

فهرست منابع

منابع فارسی……………………………………………………………………………………………. 283

منابع انگلیسی…………………………………………………………………………………………. 291

منابع اینترنتی…………………………………………………………………………………………. 293

 

پیوست

پیوست شماره 1……………………………………………………………………………………… 295

پیوست شماره 2……………………………………………………………………………………… 302

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

 

 

عنوان                                                                            صفحه

 

(جدول شماره 1 -1) تجارب داخلی در خصوص استخوانبندی شهر و ساختار اصلی

در ایران…………………………………………………………………………………………………………… 8

(جدول شماره 1-2 ) برنامه زمان بندی انجام پژوهش………………………………………. 15

( جدول شماره 2- 1 ) مزایا و معایب ساماندهی شهر بر اساس استخوانبندی اصلی……………………………………………………………………………………………………………… 56

( جدول شماره 2-2 ) نظریه های موجود پیرامون ساختار اصلی شهر………………… 57

( جدول شماره 2- 3 ) ویژگی های استخوانبندی شهر اصفهان در دوره های تاریخی…………………………………………………………………………………………………………… 64

( جدول شماره 2-4 ) ویژگی­های استخوانبندی شهر شیراز در دوره­های تاریخی.. 69

­جدول شماره 2-5: ویژگی های محتوایی استخوانبندی شهر– مشخصات عملکردی……………………………………………………………………………………………………….. 73

جدول شماره 2-6 : ویژگی های محتوایی استخوانبندی شهر– مشخصات کالبدی 74

جدول شماره 2-7 : ویژگی های محتوایی استخوانبندی شهر– مشخصات بصری و هماهنگی فرمها………………………………………………………………………………………………. 75

( جدول شماره 2-8 ) مشخصات طرح فیلادلفیا……………………………………………….. 80

(جدول شماره 2-9 ) مشخصات طرح خلیج توکیو اثر تانگه………………………………. 83

( جدول شماره 2-10 ) تحلیل دیدگاه­های محققین پیرامون معیارهای شناخت ساخت اصلی شهر………………………………………………………………………………………………………. 85

( جدول شماره 2-11 ) قانونمندی­های ساماندهی استخوانبندی اصلی شهر – ویژگی­های کالبدی…………………………………………………………………………………………………… 86

 

عنوان                                                                            صفحه

 

( جدول شماره 2-12 ) قانونمندی­های کلی ساماندهی استخوانبندی اصلی– ویژگی­های عملکردی………………………………………………………………………………………………… 99

( جدول شماره 2-13 ) قانونمندی­های کلی ساماندهی استخوانبندی اصلی شهر 100

( جدول شماره 2-14 ) نحوۀ سنجش معیارهای شناخت استخوانبندی اصلی شهر…………………………………………………………………………………………………………….. 102

( جدول شماره 3-1 ) مساحت، درصد تشکیل دهنده از کل مساحت شهر و سرانه کاربریهای شهری………………………………………………………………………………………….. 139

(جدول شماره 4-1 ) تغییر و تحولات کالبدی شهر گرگان در طول زمان………… 172

( جدول شماره 4-2 ) عناصر و کاربری­های تحت تحول شهر در طول تاریخ…….. 179

( جدول شماره 4-3 ) سطح عملکرد عناصر مهم و حیاتی فعالیتی شهر گرگان… 203

( جدول شماره 4-4 ) عناصر و فضاهای تسهیل کننده روابط اجتماعی……………. 210

جدول شماره 4-5 : عناصر و عملکردهای تسهیل کننده روابط اجتماعی به ترتیب اولویت

در شهر………………………………………………………………………………………………………… 211

( جدول شماره 4-6 ) وضعیت تولید سفر در نواحی ترافیکی شهر گرگان……….. 221

( جدول شماره 4-7 ) سهم سفرهای مختلف در سفرهای جذب شده به نواحی ترافیکی

شهر گرگان…………………………………………………………………………………………………. 222

( جدول شماره 4-8 ) سهم وسایل نقلیه مختلف در سفرهای شهر گرگان و

وسایل نقلیه فعال………………………………………………………………………………………… 222

( جدول شماره 4-10 ) نمادها و المانهای شهری گرگان………………………………… 238

( جدول شماره 4-11 ) تاثیر نشانه­های شهری و عناصر نمادین بر استخوانبندی

شهر گرگان…………………………………………………………………………………………………. 240

( جدول شماره 4-12 )  الگوهای تحول استخوانبندی شهر گرگان در دوره های تاریخی ……………………………………………………………………………………………………………………. 246

جدول شماره 4-13 : اطلاعات شبکه معابر شهر گرگان بر اساس Space Syntax 250

( جدول شماره 5-1 ) ایدئوگرام کلی جدول SWOT …………………………………….. 259

( جدول شماره 5-2 ) ماتریس swot معیار عوامل محدود کننده…………………….. 261

عنوان                                                                            صفحه

 

( جدول شماره 5-3 ) ماتریس swot معیار مقیاس عملکردی عناصر……………… 261

( جدول شماره 5-4 ) ماتریس swot معیار عوامل پایدار در طول زمان……………. 262

( جدول شماره 5-5 ) ماتریس swot معیار عناصر و فضاهای تسهیل کننده

روابط اجتماعی……………………………………………………………………………………………. 262

( جدول شماره 5-6 ) ماتریس swot معیار عرصه های مهم و تأثیرگذار فعالیتی

و کارکردی………………………………………………………………………………………………….. 263

( جدول شماره 5-7 ) ماتریس swot معیار نشانه های شهری و شبکه نمادین…. 263

( جدول شماره 5-8 ) ماتریس swot معیار شبکه ترکیبی گذرها شامل مراکز و محورها……………………………………………………………………………………………………………………. 264

( جدول شماره5-9 ) معیارهای انتخاب الگوی مناسب شبکه گذرها………………… 276

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست تصاویر

 

 

عنوان                                                                            صفحه

 

(تصویر شماره 1-1) فرمول محاسب حجم نمونه کوکران………………………………….. 18

(تصویر شماره 2-1 ( عناصر 5 گانه خوانایی لینچ……………………………………………… 43

(تصویر شماره 2-2) تئوری­های طراحی راجر ترانسیک…………………………………….. 45

تصویر شماره 2-3 : شهر اصفهان و میدان تأثیر جهان………………………………………. 63

( تصویر شماره 2-4 ) عوامل موثر در ساختار فضایی شیراز……………………………….. 68

( تصویر شماره 2-4 ) نقشه تئوتیهواکان…………………………………………………………… 76

( تصویر شماره 2-5 ) شهر فیلادلفیا، 1683 اجرا شده توسط هلم…………………….. 77

( تصویر شماره 2-6 ) ایده ساختاری طرح توماس هلم……………………………………… 78

( تصویر شماره 2-7 ) استخوانبندی شهر فیلادلفیا…………………………………………… 79

( تصویر شماره 2-8 ) طرح فیلادلفیا……………………………………………………………….. 81

( تصویر شماره 2-9 ) طرح فیلادلفیا……………………………………………………………….. 81

تصویر شماره 2-10: ایده اصلی طرح……………………………………………………………….. 81

تصویر شماره 2-11: طرح اجرا شده…………………………………………………………………. 81

( تصویر شماره 2-12 ) موقعیت خلیج توکیو……………………………………………………. 82

( تصویر شماره 2-13 ) ایده ساختاری طرح خلیج توکیو…………………………………… 84

( تصویر شماره 2-14 ) طرح خلیج توکیو – تانگه…………………………………………….. 84

( تصویر شماره 2-15 ) عوامل محدود کننده……………………………………………………. 89

( تصویر شماره 2-16 ) پایداری در طول زمان………………………………………………….. 90

عنوان                                                                            صفحه

 

( تصویر شماره 2- 17 ) فضاهای تسهیل کننده روابط اجتماعی………………………… 92

( تصویر شماره 2-18 ) عرصه های  تأثیرگذار فعالیتی و کارکردی…………………….. 93

( تصویر  شماره 2-19 ) الگوی گستره و محور………………………………………………… 94

( تصویر2-20 ) نشانه های شهری و نمادین…………………………………………………….. 95

( تصویر شماره 3-1 ) پارک جنگلی ناهارخوران……………………………………………… 110

( تصویر شماره 3-2 ) منظر شهر از ارتفاعات هزارپیچ…………………………………….. 111

( تصویر شماره 3-3 ) پارک جنگلی النگ دره………………………………………………… 112

( تصویر شماره 3-4 ) مناره مسجد جامع گرگان – مربوط به دوران سلجوقی…… 119

( تصویر شماره 3-5 ) تپه قلعه خندان گرگان – دارای ثبت اثر ملی………………… 123

( تصویر شماره 3-6 ) الگوی تجریدی پیشنهادی طرح جامع سال 1375………… 153

تصویر شماره 4-1 : فضاهای برخوردار از روابط اجتماعی شهر گرگان………………. 212

تصویر شماره  4-2 : المانها و نمادهای شهری گرگان……………………………………… 239

( تصویر شماره 4-3 ) تحلیل پیوستگی شبکه معابر مرکزی شهر گرگان………….. 249

( تصویر شماره 5-1 ) الگوی شماتیک فعالیتی شهر گرگان…………………………….. 255

( تصویر شماره 5-2 ) الگوی شماتیک استقرار عرصه­های فعالیتی نسبت به

استخوانبندی شهر……………………………………………………………………………………….. 256

( تصویر شماره 5-3 ) الگوی شماتیک توسعه محدوده استخوانبندی شهر گرگان 268

( تصویر شماره 5-4 ) الگوی فعالیتی تکی قطبی ( مرکزی )………………………….. 271

( تصویر شماره 5-5 ) الگوی آرایش فعالیتی خطی…………………………………………. 272

( تصویر شماره 5-6 ) الگوی فعالیتی چند مرکزی………………………………………….. 272

 

 

 

 

 

 

فهرست نقشه ها

 

 

عنوان                                                                            صفحه

 

( نقشه شماره 2-1 ) بستر طبیعی شهر شیراز………………………………………………….. 67

( نقشه شماره 3-1 ) تقسیمات سیاسی استان گلستان…………………………………… 106

( نقشه  شماره 3-2 ) نقشه تقسیمات سیاسی گرگان…………………………………….. 107

( نقشه شماره 3-3 ) نقشه گردشگری شهر گرگان…………………………………………. 108

( نقشه شماره 3-4 ) جایگاه عوارض طبیعی و مصنوع در توسعه شهر……………… 113

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه کارشناسی ارشد رشته حسابداری :تاثیر استفاده از معیار های کارت امتیازی متوازن بر ارزیابی عملکرد مالی صنعت اب و فاضلاب شهری

( نقشه شماره 3-5) مسیردیواردفاعی گرگان………………………………………………….. 117

( نقشه شماره 3-6 ) جبال و دیلم و طبرستان و گرگان (قرن 4 ه ق)……………… 118

( نقشه شماره 3-7 ) نقشه گرگان در سال 1236ه . ش – 1279 ه.ق……………… 124

( نقشه شماره 3-8 )  سازمان فضایی شهر در دوران قاجاریه…………………………… 126

( نقشه شماره 3-9 ) فضاها و عناصر شاخص محلات گرگان در اواخر دوره قاجاریه………………………………………………………………………………………………………… 129

( نقشه شماره 3-10 ) بافت شهر در انتهای دوره پهلوی اول…………………………… 130

( نقشه شماره 3-11 ) توسعه شهر تا سال 1353…………………………………………… 134

( نقشه شماره 3-12 ) نقشه شهر گرگان  – سال 1365…………………………………. 134

( نقشه شماره 3-13 ) مراحل توسعه کالبدی شهر…………………………………………. 136

نقشه شماره 3-14: کاربری اراضی موجود شهر………………………………………………. 141

( نقشه شماره 3-15 ) سلسله مراتب شبکه دسترسی معابر…………………………….. 146

( نقشه شماره 3-16 ) الگوی ساختار شبکه معابر وضع موجود………………………… 147

( نقشه شماره 3-17 ) الگوی توسعه پیشنهادی سازمان فضایی شهر در سال 1375………………………………………………………………………………………………………….. 154

عنوان                                                                            صفحه

 

( نقشه شماره 3-18 ) الگوی توسعه پیشنهادی سال 1390 مهندسین پارت….. 156

( نقشه شماره 4-1 ) عوارض طبیعی محدود کننده توسعه پیرامون شهر…………. 167

( نقشه شماره 4-1 ) عوارض طبیعی داخل محدوده شهر……………………………….. 168

( نقشه شماره 4-3 ) عوارض مصنوعی داخل و پیرامون شهر…………………………… 169

( نقشه شماره 4-4 ) عوامل محدود کننده یا مانع استخوانبندی شهر گرگان…… 170

( نقشه شماره 4-5 ) عناصر پایدار شهر گرگان در دوره های تاریخی ……………… 203

( نقشه شماره 4-6 ) عناصر دارای عملکرد شهری در شهر گرگان…………………… 205

( نقشه شماره 4-7 ) عناصر دارای عملکرد فراشهری در شهر گرگان……………….. 206

( نقشه شماره 4-8 ) عناصر و فضاهای تسهیل کننده روابط اجتماعی در سطح شهر گرگان213…………………………………………………………………………………………………………..

( نقشه شماره 4-9 ) نقشه زون بندی سرشماری فعالیتی کارگاه­ها ۱۳۸۷……….. 215

( نقشه شماره 4-10 ) توزیع کارگاه­ها در سطح شهر………………………………………. 216

( نقشه شماره 4-11 ) تراکم کارگاه­ها در بلوک­های آماری سطح شهر گرگان….. 217

( نقشه شماره4-12 ) ناحیه بندی ترافیکی شهر گرگان …………………………………. 220

( نقشه شماره 4-13 ) تولید سفر در نواحی ترافیکی شهر گرگان……………………. 223

( نقشه شماره 4-14 ) جذب سفر در نواحی ترافیکی شهر گرگان……………………. 223

( نقشه شماره 4-15 ) شدت جذب سفر در نواحی ترافیکی شهر گرگان………….. 224

( نقشه شماره 4-16 ) عرصه های مهم و تأثیرگذار فعالیتی و کارکردی…………… 225

( نقشه شماره 4-17 ) شبکه معابر اصلی شهر گرگان……………………………………… 227

( نقشه شماره 4-18 ) راه­های ارتباطی قدیمی و پایدار سطح شهر گرگان……….. 230

( نقشه شماره 4-19 ) سطح سرویس معابر شهر گرگان در صبح، ظهر و عصر…. 232

( نقشه شماره 4-20 ) گره ها و مراکز تجمع فعالیتی و ترافیکی……………………… 234

( نقشه شماره 4-21 ) شبکه گذرها و مراکز اصلی شهر گرگان……………………….. 235

( نقشه شماره 4-22 ) نشانه­ها و شبکه نمادین در شهر گرگان……………………….. 242

 

عنوان                                                                            صفحه

 

( نقشه شماره 4-23 ) استخوانبندی موجود شهر گرگان………………………………… 244

( نقشه شماره 4-24 ) الگوی فعالیتی استخوانبندی موجود شهر گرگان………….. 248

( نقشه شماره 5-1 ) محدودیت­ها و امکانات توسعه شهر گرگان……………………… 269

( نقشه شماره 5-2 ) الگوی پیشنهادی فعالیتی – عملکردی استخوانبندی شهر گرگان…………………………………………………………………………………………………………………… 279

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست دیاگرام

 

 

عنوان                                                                            صفحه

 

(دیاگرام شماره 1-1 ) فرایند شناخت و ساماندهی استخوان بندی اصلی شهر گرگان…………………………………………………………………………………………………………….. 16

(دیاگرام شماره 2 -1 ) دیدگاه های رایج در خصوص ساختار فضایی شهر………….. 27

( دیاگرام شماره 2-2 ) نظریه پردازان ساخت اصلی شهر…………………………………… 31

( دیاگرام شماره 2-3 ) معیارهای شناخت استخوانبندی اصلی شهر…………………… 88

( دیاگرام شماره 3-1 )  عناصر و فضاهای خدماتی شهر گرگان دوران قاجاریه…. 128

(دیاگرام شماره 3-2) نمودار فرآیند شناخت استخوانبندی شهر………………………. 157

( دیاگرام شماره 4-1 ) معیارهای شناخت استخوانبندی اصلی شهر………………… 162

( دیاگرام شماره 4-2 ) طریقه شناخت استخوانبندی اصلی شهر گرگان……………… 163

( دیاگرام شماره 4-3 ) مقاطع تاریخی مورد مطالعه ………………………………………. 171

( دیاگرام شماره 4-4 ) عناصر پایدار شهر در طول زمان…………………………………. 202

( دیاگرام شماره 4-5 ) اولویت بندی معیارهای اجتماعی بودن فضاها

بر اساس پرسشنامه …………………………………………………………………………………….. 211

( دیاگرام شماره 4-6 ) پایدارترین راه­های ارتباطی شهر گرگان………………………. 229

( دیاگرام شماره 4-7 ) نشانه های طبیعی و مصنوع شهر گرگان…………………….. 237

( دیاگرام شماره 4-8 ) کارکردهای نمادهای شهری……………………………………….. 240

( دیاگرام شماره 4-9 ) انواع المانها و نمادها در سطح شهر……………………………… 241

 

 

عنوان                                                                            صفحه

 

( دیاگرام شماره 4-10  ) انواع الگوهای تحول و توسعه استخوانبندی شهر………. 245

( دیاگرام شماره 5-1 ) راهبردهای استخراجی به مقصود ارائه الگوی

استخوانبندی پیشنهادی………………………………………………………………………………. 265

( دیاگرام شماره 5-2 ) ابعاد مختلف ساماندهی استخوانبندی اصلی شهر…………. 266

( دیاگرام شماره 5-3 ) الگوی توسعه پیشنهادی استخوانبندی شهر………………… 267

 

 

 

 

فصل اول

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

 

  • کلیات

 

شهر به‌ عنوان‌ عالی‌ترین‌ نوع‌ مجتمع‌ زیستی‌ بشر‌ تحت‌ تاثیر عوامل‌ مختلف‌ فرهنگی‌، اجتماعی‌ و اقتصادی‌، اقلیمی‌ و … در گذر زمان‌ اشکال‌ فضائی‌ خاصی‌ پیدا کرده‌اند. مطالعه و شناخت مؤلفه­ها و عوامل موثر در شکل­گیری و توسعه شهرها، از مهمترین مباحثی می باشد که از گذشته­های دور توجه اندیشمندان مختلف در رشته­های مرتبط را به خود معطوف داشته و نظریه­ها و مدل­های مختلفی جهت تحلیل این پدیده ارائه گردیده شده می باشد. ساخت‌ فضائی‌ هر شهر از یک­سو نمایانگر هماهنگی‌ فضای‌ کالبدی‌ شهر با شرایط‌ و عوامل‌ مزبور و از سوی‌ دیگر گویای‌ چگونگی‌ جریان‌ فعالیت­های‌ اصلی شهر می‌باشد.

ساخت[1] یک مفهوم کلی و دارای کاربرد وسیع در علوم اجتماعی می­باشد. در برداشتی عام، یک ساخت اجتماعی مجموعه یا کلی می باشد اجتماعی، متشکل از اجزایی سازمان یافته، کم و بیش وابسته به هم و دارای پیوندی بادوام با یکدیگر(بیرو، 1366: 382). بدین ترتیب هرگاه میان عناصر و اجزای یک مجموعه که کلیت آن مورد نظر می باشد ارتباط­ای نسبتاً ثابت و پابرجا مستقر باشد، به مفهوم ساخت و انسجام دست یافته می­گردد.

امروزه بحران­های گوناگونی شهرهای ما را تهدید می­نماید و انسجام شهری در معرض اغتشاش و بی­سامانی قرار گرفته می باشد. وحدت و هویت شهری – که از مشخصه های ویژه شهرسازی کهن ماست- کم کم به بوته فراموشی سپرده می­گردد. آشفتگی و عدم انسجام ساختار شهر با گسترش شبکه ارتباطی سواره و تسلط خودرو در شهرهای ما به حدی افزایش یافته که زندگی اجتماعی و آئین شهروندی بیش از گذشته در معرض خطر قرار گرفته و بشر­مداری و بشر­گرایی را تحت الشعاع خود قرار داده می باشد. سواره­ها و پیاده­ها در کشمکشی همیشگی در تمامی عرصه­های شهری درگیر شده­اند.

نیازهای جدید باعث تغییر ساختار شهرها شده و فرصت انطباق ساختار قدیم با عملکرد جاری از شهرها گرفته شده می باشد. این عوامل به تدریج باعث تضعیف ساختار و استخوانبندی شهر شده و در نهایت انتظار جدایی و تکه تکه شدن آن می­رود. از همین رو ساماندهی نظام حرکتی و ساختار فعالیت­های شهری به گونه موازی و متناسب، به نحوی که مسیرهای حرکتی شهر به صورت یک کل منسجم و یکپارچه اقدام نماید و ادراک شوند، کاملا ضروری می باشد.

با در نظر داشتن اهمیت تأثیر عناصر و پیکره­های ساختاری شهر در انسجام فضایی-کالبدی بافت شهری، این پژوهش درصدد آن می­باشد تا مفهوم استخوانبندی را با تاکید بر عناصر اصلی شکل دهنده­ی ساختار شهر تبیین نماید و تاثیر این ویژگی را در ایجاد یک ساختار منسجم پیرامون یکی از شهرهای شمالی کشور؛ شهر گرگان، مورد مطالعه قرار دهد.

 

 

  • طرح مسئله

 

اولین فعالیت در هر پژوهشی انتخاب و اظهار مساله پژوهش می­باشد (خورشیدی و قریشی, 1381: 40). یک مساله زمانی­که صورت خارجی پیدا می­کند که احساسی به پژوهشگر مبنی بر اینکه پدیده­ای یا رویدادی درست نیست یا آنطور که بایستی باشد، نیست یا نیاز به تبیین بیشتری دارد، دست دهد (دلاور،1382: 78) و اظهار آن مرحله اقدام را برای پژوهش مهیا می­سازد.

گسترش روز افزون شهرها، اقدامات عاجل عمرانی را طلب می­نماید و شهر ناگزیر از پذیرفتن تغییرات می­باشد. عدم شناخت و درک ساختار و استخوانبندی شهرها و عدم کوشش درحفظ و ساماندهی آن، موجب بروز لطمات فراوانی به ارزش­های نهفته در شهرها و الگوهای شهرسازی گردیده می باشد. (حمیدی, 1376: 4)

اقدامات شهرسازانه دردوره پهلوی که شامل خیابان کشی­های وسیع بود باعث ازهم گسیختگی استخوانبندی قدیمی اکثر شهرهای ایران گردید. پس آگاهی و تسلط طراحان وسیاست­گذاران، از ساختار گذشته و حال شهرها امری ضروری می­باشد.

این نکته که توسعه شهرها تا چه اندازه بر مبنای استخوانبندی می­باشد، مسئله­ای می باشد که در این پژوهش پیرامون شهر گرگان، به عنوان مجموعه شهری دارای پتانسیل، به آن پرداخته خواهد گردید.

دردوران اخیر پراگندگی عناصر شهری و فعالیت­های عمومی به بیانی دیگر تغییر الگوی ساختاری مراکز و بخش­های عمومی شهر در سازمان مرکز شهر و استخوانبندی اصلی آن موجب اغتشاش گریده می باشد. فقدان سیاست­های صحیح توسعه و نابسامانی توزیع کاربری­های شهری موجب ازهم گسیختگی در استخوانبندی اصلی شهرها که برخوردار از وحدت و یکپارچگی و پیوند مناسب بوده اند، شده می باشد. از معضلات اساسی دیگر ناشی از ساختار فضایی نامناسب، توسعه و رشد بی­رویه می­باشد. این رشد بی­رویه ناشی از اثر متقابل و پیچیده بین نیروهای بازار، سرمایه­گذاری­های عمومی و اجرای نامناسب ضوابط و مقررات بوده می باشد.

همچنین در عصر حاضر، آشفتگی و عدم انسجام ساختار شهر با گسترش شبکه ارتباطی سواره و تسلط خودرو در شهرهای ما به حدی افزایش یافته که زندگی اجتماعی و آئین شهروندی بیش از گذشته در معرض خطر قرار گرفته و بشر مداری را تحت الشعاع خود قرار داده می باشد. سواره­ها و پیاده­ها در کشمکشی همیشگی در تمامی عرصه­های شهری درگیر شده­اند.

نیازهای جدید باعث تغییر ساختار شهرها شده و فرصت انطباق ساختار قدیم با عملکرد جاری از شهرها گرفته شده می باشد و به تدریج باعث تضعیف ساختار و استخوانبندی شهر شده و در نهایت انتظار جدایی و تکه تکه شدن آن می­رود. از همین­رو ساماندهی نظام حرکتی و ساختار فعالیت­های شهری به گونه موازی و متناسب، به نحوی که مسیرهای حرکتی شهر به صورت یک کل منسجم و یکپارچه اقدام نماید و ادراک شوند، کاملا ضروری می باشد.

طراحی کل شهر در مقیاس بزرگ ممکن نیست. از نظر اقتصادی و اجرایی نیز غیر این اقدام غیر عملی می­نماید و از طرف دیگر مطلوب هم نیست؛ زیرا موجب ایستایی، عدم امکان رشد و ایجاد تصور کلی  توسط ساکنین شهر می­گردد. پس ضرورت طراحی و ساماندهی استخوانبندی شهر به شیوه­ای که وسیله ایجاد یک حوزه مشترک و ارتباطی بین عناصر خاص گردد، مطرح می­گردد. برای جلوگیری ازافزایش نابسامانی­ها در شهر ضروری می باشد، اقدامات منفرد و پراکنده در ارتباط با یکدیگر قرار گرفته و ساختاری واحد و یکپارچه درکلیت شهر به وجودآورد (حمیدی، 1376: 5). ساماندهی استخوانبندی شهر، فرصتی را پدید می­آوردکه تمام عملکردهای شهری و انواع ارتباطات انسانی در یک شبکه درهم تنیده و نزدیک به هم قرار گیرند.

ضرورت طرح موضوع شناخت و ساماندهی استخوانبندی اصلی شهرها، از دو نقطه نظر مطرح می باشد.

نخست آنکه بی توجهی به استخوانبندی شهرها به ویژه در شهرهای کهن، چه عواقبی را در پی داشته می باشد و دیگر آنکه با در نظر داشتن شرایط کنونی چه روشی می­تواند برای ساماندهی و توسعه شهرها دارای حداکثر کارایی باشد.

توسعه شهری همواره تحت تاثیر نیروهای اقتصادی بیرونی می باشد و بقاء آن بستگی به راه حل­های خلاق و سریع برای مسائل و مشکلاتی که در طی زمان پیش می­آید دارد.

از نقطه نظر اقتصادی، شهر یک بازارکار و بازار مصرف بزرگ می باشد و ساختار فضایی ناکارامد باعث پراکندگی بازار کار و فعالیت و در نتیجه تحمیل هزینه اضافی از لحاظ جابه­جایی (حمل و نقل) و کاهش درآمد و … می­گردد و نیز می­تواند باعث پایین آمدن کیفیت زیست محیطی گردد که همه این عوامل باعث غیرقابل رقابتی گردیدن شهر می­گردد.

ازضرورت­های دیگر ساماندهی شهر براساس احیاء استخوانبندی این نکته می­.باشد که اگر در طریقه رشد کلان شهرها، توسعه به سوی نواحی حومه­ای صورت گیرد، جایی که مظاهر شهری پراکنده پراکندگی بسیاری می­یابند، مراکز قدیمی نهایتاً از اعتبار خواهند افتاد و همه فعالیت­های شهری به صورت پراکنده، درسراسر منطقه گسترده می­شوند.

به تدریج درهیچ کجا گره شهری وجود نخواهد داشت و هیچ محدوده­ای به عنوان هسته مرکزی شهر قابل درک نخواهد بود و این عامل موجب کاهش روابط اجتماعی و تعاملات بین شهروندان می­گردد.

بعضی فضاها و عملکردهای شهری می­توانند موجد خوانایی شهر و فرق آن شده و اظهار کننده هویت ملی و برانگیزنده احساس غرور در مردم شهر شوند، که تعداد این نوع عناصر در شهرهای کشور ما، ایران؛ کم نیست. اما بایستی دید در طول ادوار گذشته و رشد سریع این شهرها آیا به استخوانبندی اصلی شهر توجهی شده می باشد؟! بایستی دید این شهر به عنوان مرکزی که سالانه جاذب گردشگران بسیاری می باشد و جمعیت عدیده­ای را درخود جای داده، تا چه حد در توسعه­های اخیر خود ارتباطات فضایی استخوانبندی را مدنظر قرارداده می باشد؟ آیا این توجه موجب تقویت آن شده و یا موجب تضعیف گردیده می باشد؟

 

 

  • اهداف پژوهش

 

اهداف و پیامدهای این پژوهش را می توان در دو بخش و رده در نظر گرفت :

1- اهداف کلان و راهبردی                                                 2- اهداف اجرایی و عملیاتی

 

الف : اهداف کلان

هدف کلان این طرح را می توان « مطالعه سیر تحول استخوانبندی شهر گرگان و شناخت عوامل تاثیرگذار بر شکل گیری آن و ارائه طرح ساماندهی » تصریح نمود.

 

ب : اهداف اجرایی و عملیاتی

اهداف اجرایی و عملیاتی ساماندهی استخوانبندی شهر را می توان به تبیین زیر تصریح نمود :

  • شناخت معیارها و عوامل اصلی ساختار شهر گرگان در جهت تقویت استخوانبندی اصلی شهر؛
  • مطالعه شیوه شکل گیری استخوانبندی اصلی شهر گرگان به مقصود دستیابی به معیارهای استخوانبندی اصلی شهر ؛
  • دستیابی به الگوی مطلوب سازماندهی استخوانبندی شهر گرگان به مقصود تقویت جایگاه شهر به عنوان مرکز استان.

 

 

 

  • سؤالات پژوهش

 

  • عناصر مهم و تاثیرگذار بر شکل گیری و تقویت استخوانبندی شهر گرگان کدامند؟
  • الگوی شکل گیری و تغییر استخوانبندی شهر گرگان به چه شیوه ای می­باشد؟
  • چه الگویی می تواند موجب ارتقاء جایگاه شهر گرگان در استان را به عنوان مرکز سیاسی – اداری گردد ؟

[1] Structure

تعداد صفحه : 311

قیمت : 14700تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***